Clint Mansell: Lux Aeterna

 

Ανάμεσα στους μαθηματικούς υπάρχει μια ρήση: μια εξίσωση που είναι όμορφη, είναι και σωστή. Αν λάβουμε υπόψη ότι η ζωή — όπως και η μουσική — είναι απλώς μαθηματικά, τότε η ομορφιά της οφείλεται σε κάποια αόρατη εξίσωση, που για πολλούς παραμένει ασύλληπτη. Η μουσική είναι μία από τις πιο αγνές εκφράσεις της ζωής· και η αιωνιότητά της εξαρτάται από σωστές, αρμονικές ακολουθίες. Όταν αυτές επιτευχθούν, οι ήχοι δεν απλώς ακούγονται — γεννούν εικόνες.

Στον κινηματογράφο, ένα σωστά δομημένο μουσικό κομμάτι μπορεί να γίνει απόσταγμα της ταινίας. Να φέρει στη μνήμη του θεατή τις πιο έντονες στιγμές, να λειτουργήσει ως συναισθηματικός οδηγός. Μία από αυτές τις συνθέσεις, που αποτυπώνει σε νότες όλη την τραγικότητα του Requiem for a Dream του Darren Aronofsky, είναι το Lux Aeterna του Clint Mansell.

Η συνειδητοποίηση της ζωής ξεκινά πάντα με ένα όνειρο — και τελειώνει με ένα ρέκβιεμ. Το “αιώνιο φως” του τίτλου δεν είναι λύτρωση· είναι συνειδητοποίηση μέσα στην πτώση. Το κομμάτι ακούγεται στους τίτλους τέλους, μεγεθύνοντας το δραματικό φινάλε, στοιχειώνοντας με νότες τους θεατές. Η εικόνα των ηρώων να επιστρέφουν στην εμβρυϊκή στάση, παραδομένοι στις ψευδαισθήσεις τους, συνοδεύεται από τη μουσική που γίνεται ταυτόσημη με την κατάρρευση. Το βαλς των χαρακτήρων με τα ναρκωτικά δεν ολοκληρώνεται ποτέ· μένει αιώνια ημιτελές, όπως και τα όνειρά τους.

Ο Mansell ανέλαβε να ντύσει μουσικά όλη την ταινία, εγκαινιάζοντας μια μακροχρόνια συνεργασία με τον Aronofsky. Η εκτέλεση από τους Kronos Quartet ήταν η πρώτη τους κοινή δουλειά, και αποδείχθηκε εξαιρετικά επιτυχημένη. Ο σκηνοθέτης και ο συνθέτης μεγάλωσαν ακούγοντας hip hop, και αυτή η επιρροή αποτέλεσε τη βάση της σύνθεσης. Όμως, με την ερμηνεία του κουαρτέτου εγχόρδων, η hip hop αισθητική μεταμορφώθηκε σε νεοκλασική δραματικότητα.

Το Lux Aeterna δεν ξεκινά με φωνές ή δραματικά crescendos. Ξεκινά υποδόρια, με ένα απλό μοτίβο εγχόρδων που επαναλαμβάνεται. Αυτή η επανάληψη δεν είναι στατική· κάθε κύκλος προσθέτει ένταση, βάθος και σκοτεινή ομορφιά. Είναι σαν να παρακολουθείς μια σκέψη να μεγαλώνει μέσα σου, να γίνεται συναίσθημα, και τελικά να εκρήγνυται σε εσωτερική κάθαρση.

Η μουσική δεν σε πιέζει — σε καλεί. Και όταν φτάνει στο αποκορύφωμα, δεν είναι απλώς δυνατή· είναι συναισθηματικά αμείλικτη. Όπως η θλίψη που δεν φωνάζει, αλλά σε διαλύει σιωπηλά.

Ο Clint Mansell χρησιμοποιεί μινιμαλισμό με μαεστρία. Το κομμάτι βασίζεται σε λίγα μουσικά θέματα, αλλά η επαναληπτική τους χρήση δημιουργεί μια αίσθηση εγκλωβισμού — σαν να είσαι παγιδευμένος σε έναν ψυχικό βρόχο. Κάθε επανάληψη δεν είναι ίδια· είναι βαθύτερη, πιο φορτισμένη, σαν να κουβαλάει το βάρος όσων προηγήθηκαν.

Αυτός ο μινιμαλισμός δεν είναι φτώχεια· είναι συγκέντρωση. Η μουσική δεν αποσπάται — εστιάζει. Και μέσα από αυτή την εστίαση, η αγωνία γίνεται σχεδόν υπαρξιακή.

Το Lux Aeterna δεν είναι απλώς soundtrack· είναι αφηγητής. Στο Requiem for a Dream, δεν ντύνει τις σκηνές — τις ορίζει. Η μουσική γίνεται συναισθηματικός οδηγός, μετατρέποντας την εικόνα από απλή αφήγηση σε ψυχολογική εμπειρία.

Αυτός είναι ο λόγος που χρησιμοποιήθηκε σε δεκάδες trailers: έχει την ικανότητα να μεταμορφώνει το οπτικό περιεχόμενο, να του δίνει βαθύτερο νόημα και να προκαλεί συναισθηματική αντίδραση πριν καν ειπωθεί λέξη.

 Σε συνέντευξή του, ο Aronofsky χαρακτήρισε την ταινία “τερατώδη” και εξήγησε πως ο κόσμος ακούει μουσική όταν του συμβαίνουν άσχημα πράγματα. Ήθελε μια σύνθεση που να αντηχεί τον πόνο — και το Lux Aeterna πέτυχε ακριβώς αυτό.

Ο Mansell, πρώην κιθαρίστας των Pop Will Eat Itself, επέλεξε τους Kronos Quartet για τον μινιμαλιστικό τους ήχο, που ταίριαζε με το hip hop υπόβαθρο της σύνθεσης. Το κομμάτι δεν έμεινε μόνο στην ταινία· έγινε παγκόσμιο φαινόμενο. Η πιο γνωστή του επανεμφάνιση ήταν στο trailer του The Lord of the Rings: The Two Towers, με νέα ενορχήστρωση και χορωδία, υπό τον τίτλο Requiem for a Tower. Παρότι υπερ-χρησιμοποιήθηκε σε ταινίες, βιντεοπαιχνίδια και διαφημίσεις, δεν έχασε ποτέ τη δραματικότητά του. Αντίθετα, κατατάχθηκε ως μία από τις πιο διαχρονικές κινηματογραφικές συνθέσεις.

Το Lux Aeterna είναι κάτι περισσότερο από μουσική. Είναι εξίσωση συναισθημάτων, απόσταγμα πτώσης, και φως που δεν λυτρώνει αλλά αποκαλύπτει. Όταν η μουσική γίνεται εικόνα, και η εικόνα γίνεται μνήμη, τότε η τέχνη έχει πετύχει το αδύνατο: να αιχμαλωτίσει την αιωνιότητα. Το Lux Aeterna ξεχωρίζει γιατί δεν είναι απλώς μουσική. Είναι ψυχολογική αρχιτεκτονική. Χτίζει, πιέζει, απελευθερώνει. Και στο τέλος, δεν σε αφήνει ίδιο.

Jacek Henryk Maniakowski

Goo Goo Dolls - Iris

Στην ροκ μουσική ιστορία τα πράγματα μπερδεύονται πολλές φορές με τρόπο μαγικό. Ένα  soundtrack ενός πετυχημένου ριμέικ, μια άγνωστη τραγουδίστρια, ... ένα όμορφο όνομα και όλα αυτά κάτω από το πέπλο μια όμορφης μελωδίας. Ίσως αυτός θα μπορούσε να είναι ένας πρόλογος για το "Iris", της  alternative rock μπάντας των  Goo Goo Dolls. Ένα τραγούδι που  έβαλε στο προσκήνιο του μουσικού στερεώματος το τρίο από το το  Buffalo της New York, μετά από μια δεκαετία ύπαρξης. 
Η δημιουργία του κιθαρίστα και τραγουδιστή της μπάντας John Rzeznik, αρχικά γράφτηκε για το soundtrack της ταινίας City of Angels του Brad Silberling την χρονιά του 1998. Ριμέικ της ταινίας  Wim Wenders,  Wings of Desire (Der Himmel über Berlin). Όταν κλήθηκε να γράψει το τραγούδι, ουσιαστικά ήταν σε φάση να εγκαταλείψει το μουσικό του εγχείρημα, γιατί η μπάντα δεν είχε αρκετή ανταπόκριση από το κοινό και 13 χρόνια αναμονής μάλλον υπερβολικά κουραστικά ακούγονται. 
Η Εισπρακτική επιτυχία της ταινίας,  αλλά και του soundtrack, εκτόξευσε και το τραγούδι στην κορυφή. Η παραμονή του στο  Billboard Hot 100 για 18!! εβδομάδες αποτέλεσε ρεκόρ, αλλά και ανταμοιβή για την υπομονή τόσων ετών για την μπάντα. Οι τρεις υποψηφιότητες για Grammy ήταν απλά το κερασάκι στην τούρτα. Αν και το όνομα "Iris" δεσπόζει σαν τίτλος του, δεν αναφέρεται στους στίχους του καθόλου. Και το περιεχόμενο των στίχων δεν έχει καμιά σχέση με την "Iris". Απλά ο Rzeznik είχε γράψει το τραγούδι και έψαχνε τον τίτλο του. Έτσι, ξεφυλλίζοντας το περιοδικό  Billboard, έπεσε τυχαία σε ένα άρθρο του  Daniel Levitin, για μια σχεδόν άσημη τραγουδίστρια και τραγουδοποιό της country folk, την Iris DeMent. Αποφάσισε ότι το Iris είναι πολύ όμορφο όνομα για ένα τραγούδι. 
Αργότερα το τραγούδι μπαίνει στο έκτο άλμπουμ της μπάντας, το Dizzy Up the Girl. Από τότε το ταξείδι του τραγουδιού συνεχίζεται με πολλές διασκευές, αλλά και μουσικές επενδύσεις, με αποκορύφωμα μια θεατρική μεταφορά της "Αρκούδας" του  Anton Chekov. 

Jacek Maniakowski