David Bowie - Warszawa

Ένας καλλιτέχνης είναι ουσιαστικά παρατηρητής του κόσμου. Συγκεντρώνει τις εμπειρίες του από τη δική του σκοπιά και, αν είναι μουσικός, τις μετατρέπει σε νότες και στίχους, αν και δεν είναι λίγες οι φορές που οι στίχοι περισσεύουν. Η ευαίσθητη ματιά του μουσικού, σε κάθε ταξείδι του, γεωγραφικό ή εσωτερικό, συλλέγει στοιχεία που μόνο εκείνος μπορεί να δει ή να περιγράψει. Και δεν είναι λίγες οι φορές που το στοιχείο έμπνευσης είναι μια ολόκληρη πόλη.

Η μοναδικότητα του David Bowie τον οδήγησε να επιλέξει μια πόλη που δεν είχε τραγουδηθεί από κάποιον αγγλόφωνο καλλιτέχνη: τη Βαρσοβία. Το Warszawa περιγράφει με νότες την πρωτεύουσα της Πολωνίας. Δημιουργήθηκε από τον Bowie μαζί με τον Brian Eno και βρίσκεται στο άλμπουμ Low (1977), το ενδέκατο άλμπουμ του καλλιτέχνη και πρώτο της περίφημης Βερολινέζικης Τριλογίας.

Ο Bowie επισκέφθηκε τη Βαρσοβία δύο φορές. Η πρώτη ήταν το 1973, όταν επέστρεφε στην Αγγλία από τη Σοβιετική Ένωση με τον Υπερσιβηρικό. Το τρένο σταμάτησε στον σταθμό Warszawa Gdańska και ο Bowie αποφάσισε να κάνει μια βόλτα. Όπως ομολόγησε στην τότε σύζυγό του Angie: «Ποτέ δεν έχω φοβηθεί τόσο πολύ στη ζωή μου». Δεν ήταν εγκληματικότητα που τον φόβισε, αλλά η διάχυτη θλίψη της πόλης, το κομμουνιστικό γκρίζο που κυριαρχούσε παντού. Στη μικρή του βόλτα επισκέφθηκε κι ένα βιβλιο-δισκοπωλείο, όπου αγόρασε μερικούς δίσκους. Ανάμεσά τους ήταν και ένας του παραδοσιακού πολωνικού συγκροτήματος Śląsk, με συνθέσεις του Stanisław Hadyna. Το κομμάτι Helokanie αποτέλεσε βασικό μοτίβο που ενσωματώθηκε στη σύνθεση του Bowie.

Η δεύτερη επίσκεψη, το 1976, μαζί με τον Iggy Pop, ολοκλήρωσε την εικόνα του για την πόλη. Αυτή τη φορά ήταν στάση στην επιστροφή τους από τη Μόσχα προς τη Ζυρίχη. Την τελική πνοή για τη δημιουργία του κομματιού έδωσε ο γιος του παραγωγού Tony Visconti, που έπαιξε στο πιάνο μια απλή μελωδία με τις νότες A-B-C. Ο Brian Eno την ανέπτυξε και την παρουσίασε στον Bowie, ολοκληρώνοντας την εισαγωγή.

Το Warszawa έγινε κομμάτι-σύμβολο. Άνοιγε τις περιοδείες του Bowie το 1978 και το 2002, δημιουργώντας μια ατμόσφαιρα σιωπής και προσμονής. Ενέπνευσε το όνομα του συγκροτήματος Warsaw, που αργότερα μετονομάστηκε σε Joy Division, λόγω ύπαρξης άλλου γκρουπ με το όνομα Warsaw Pakt. Οι φωνητικοί ήχοι που ακούγονται δεν είναι σε κάποια γλώσσα· είναι επινοημένες συλλαβές, σχεδιασμένες να θυμίζουν σλαβική χροιά, ενισχύοντας την αίσθηση ξενότητας και μυστικισμού.

Η κληρονομιά του κομματιού συνεχίστηκε: ο Philip Glass το μετέγραψε στη Low Symphony (1993), δίνοντάς του συμφωνική διάσταση. Σήμερα θεωρείται ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα του πώς η μουσική μπορεί να λειτουργήσει ως ηχητικό πορτρέτο μιας πόλης και μιας εποχής.

Το Warszawa δεν είναι απλώς μια μελωδία· είναι η αποτύπωση μιας στιγμιαίας εμπειρίας σε διαχρονικό έργο τέχνης. Ο Bowie, παρατηρητής του κόσμου, κατέγραψε με ήχους την αίσθηση μιας πόλης που πάλευε με τη θλίψη και την ιστορία της. Ένα κομμάτι που δείχνει πως η μουσική μπορεί να γίνει μνήμη, τοπίο και ποίηση μαζί.

Jacek Henryk Maniakowski

David Bowie - The Next Day

Το όνομα του David Bowie και μόνο στο άκουσμα του, φέρνει εκατοντάδες μελωδίες στο νου. Σε κλάσματα του δευτερολέπτου περνάει όλη η μουσική ιστορία μπρος στα μάτια, αλλά και στα αυτιά. Ο καλλιτέχνης αυτός δεν έγραψε μόνο ιστορία, είναι ιστορία. Και μετά από δεκάχρονη απουσία από τα δισκογραφικά δρώμενα ξανά-επιστρέφει με νέο άλμπουμ. Το να κάνεις κριτική σε κάποιο του δίσκο φαντάζει περισσότερο με το ανέκδοτο όπου ένα μυρμήγκι κρεμασμένο στον λαιμό ενός ελέφαντα, προσπαθεί να τον πνίξει.

Ο κύριος "μουσική ιστορία" επέστρεψε και μάλιστα με παραγωγό τον Tony Visconti, παραγωγό του Space Oddity, της αρχής της μουσικής του ιστορίας από την χρονιά του 1969. Ελπίζω να μην θέλει να την κλείσει με αυτόν τον τρόπο, μια που μετά από 44 χρόνια προσφοράς και πίστης στον θεό του rock'n'roll δεν έχει στερέψει. Κάπου μέσα στον Ιανουάριο, μοιράστηκε μια πρώτη γεύση από το επερχόμενο του άλμπουμ με το τραγούδι "Where Are We Now?" .... και με μια ξινίλα  το ίδιο αναρωτήθηκα. Αλλά με την κυκλοφορία του άλμπουμ The Next Day, ήρθε στα αυτιά μου και το "The Stars (Are Out Tonight)", το δεύτερο single από αυτό το άλμπουμ. Σίγουρα το ερωτικό σκίρτημα που ένιωθα με την πρώτη μου μουσική γνωριμία με τον Bowie δεν ήρθε, αλλά μια ζεστή ηλιαχτίδα πολύχρονης αγάπη με διαπέρασε. Ναι, ήταν σα μια συνάντηση με ένα αγαπημένο πρόσωπο που έχεις να δεις καιρό.

Η κατανόηση του καλλιτέχνη δεν είναι μια εύκολη υπόθεση και το νέο του άλμπουμ δεν αποτελεί εξαίρεση. Όπως και το παρθενικό του Space Oddity, που χρειάστηκε δύο χρόνια για να αναγνωριστεί, έτσι κι αυτό, μετά από δύο χρόνια ηχογραφήσεων, θέλει τον χρόνο του. Το "έχτισε" μουσικά και στιχουργικά μόνος του. Σίγουρα η έννοια της καλής προσπάθειας δεν ισχύει για τραγουδοποιό του βεληνεκούς του και οι απαιτήσεις από αυτόν, μετά από 23 albums, είναι μεγάλες. Και με σιγουριά, μετά από 3 ακούσματα του νέου του album, μπορώ να πω ότι ανταποκρίνεται σε αυτές. Δεν κουράζει και όσο το ακούς, τόσο μπαίνεις στην μουσική του πραγματικότητα, σε απορροφάει αργά και ηδονικά. Δεν το ακούς, το βιώνεις, δεν είναι εύκολο στο άκουσμα, αλλά είναι μια ακόμα ηχητική περιπέτεια, την οποία μας καλεί να ζήσουμε. Θα επιμείνω να μην ξεχωρίζω τραγούδια, γιατί λειτουργεί σαν συμφωνία κλασικής μουσικής, με χωριστά κομμάτια, καλά δομημένα που δημιουργούν μια ενιαία αρμονία . Από την αρχική "ξινίλα" μου, η μουσική "επίγευση" που μένει περιγράφεται με μια λέξη: ΚΑΤΑΠΛΗΚΤΙΚΟ!

Jacek Maniakowski

David Bowie - Heroes

 Το "Heroes" είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα, όπου η φήμη ξεπερνάει σε δύναμη την πραγματικότητα, αλλά στη συγκεκριμένη περίπτωση η ίδια αυτή η φήμη είναι πιο πολύ γοητευτική από την πραγματικότητα. Το τραγούδι είναι μια σύνθεση των David Bowie και Brian Eno. Βρίσκεται στο ομώνυμο άλμπουμ του, που και αυτό με την σειρά του ανήκει στην περίφημη περίοδο του Βερολίνου.

Ο τίτλος του κομματιού είναι δανεισμένος ή απλά αναφορά στο Hero 1975, μια σύνθεση των Γερμανών Neu!, τους οποίους θαύμαζαν οι δυο δημιουργοί. Ο Tony Visconti, παραγωγός του τραγουδιού, εμπνεύστηκε τους στίχους από ένα ζευγάρι, που συναντιόταν υπό την σκιά του τοίχους του Βερολίνου. Μια εικόνα που "δανείστηκε" κοιτάζοντας από το πίσω παράθυρο του "Hansa Studios", όπου ηχογραφούσε ο Bowie. Η φήμη αυτή επικράτησε μάλλον λόγω της ομορφιάς της εικόνας, αλλά η πραγματικότητα είναι κάπως διαφορετική. Καταρχήν από το συγκεκριμένο στούντιο δεν υπάρχει καμιά οπτική επαφή με το (πρώην) τοίχος. Και η δεύτερη φήμη, που κοντεύει την πραγματικότητα είναι απλά ότι κάποιος από τους τρεις έκανε κάποιες παρασπονδίες, οποίες καλύφθηκαν με αυτήν την όμορφη ιστορία, ενώ πραγματικά ένας από τους Bowie, Eno και Visconti έβλεπε κάποιον παράνομο δεσμό του.

Το σινγκλ κυκλοφόρησε σε τρεις γλώσσες, γερμανικά σαν "Helden", γαλλικά σαν "Héros" και φυσικά, στα αγγλικά. Τα περισσότερα όργανα στο τραγούδι παίζει ο ίδιο ο τραγουδιστής.  

Jacek Maniakowski