Πρέπει τα τραγούδια να είναι πολιτικά;

 

Η διαχρονική απορία αν η τέχνη διαμορφώνει την κοινωνία ή η κοινωνία την τέχνη πλανιέται πάνω από τα κεφάλια πολλών — ίσως και μέσα σε αυτά. Οι απαντήσεις είναι μοιρασμένες και στις δύο πλευρές, με ισχυρά επιχειρήματα να στηρίζουν κάθε άποψη. Ίσως η πιο ισορροπημένη θέση να είναι πως τέχνη και κοινωνία αλληλοεπηρεάζονται και αλληλοδιαμορφώνονται.

Ωστόσο, προκύπτει κι ένα άλλο ερώτημα: πώς επιλέγουμε τα τραγούδια που ακούμε; Ή μήπως αυτά μας επιλέγουν, ανάλογα με τις επιθυμίες, τους φόβους, τις προσδοκίες μας — και τις κοινωνικές μας ανησυχίες; Ίσως αυτές να είναι το «παράθυρο» που αφήνουμε ανοιχτό, ώστε ένα τραγούδι να εισχωρήσει στο μυαλό μας ή ακόμα και στην καρδιά μας.

Οι Queen, για παράδειγμα, δεν είναι από τα συγκροτήματα που συνδέθηκαν με πολιτικά ή κοινωνικά θέματα. Για την ακρίβεια, ούτε μία φορά οι στίχοι τους δεν ασχολήθηκαν με τέτοιο περιεχόμενο. Κι όμως, η τεράστια καριέρα τους εκτυλίχθηκε σε δύο δεκαετίες γεμάτες κοινωνικές και πολιτικές αναταράξεις. Γιατί λοιπόν δεν άγγιξαν ποτέ αυτά τα ζητήματα;

Την απάντηση δίνει ο ντράμερ της μπάντας, Roger Taylor, σε συνέντευξή του στο Music Radar. Όπως εξηγεί, οι στίχοι των Queen καταπιάνονται με θέματα όπως η φιλία, η αγάπη, η κατάκτηση του κόσμου, οι αγώνες ποδηλάτου, τα γρήγορα αυτοκίνητα και οι κακοί δημοσιογράφοι — αλλά ποτέ με την πολιτική. Ο λόγος είναι απλός: ο Freddie Mercury δεν ήθελε να τραγουδάει για πολιτικά θέματα. Από την αρχή της πορείας τους, είχε δηλώσει:

 «Δεν θέλω να ανακατευτώ σε όλο αυτό. Θέλω να γυρίσω τον κόσμο και να παίζω τραγούδια που φέρνουν χαρά στους ανθρώπους. Δεν είμαι εδώ για να δώσω κάποιο μήνυμα.» Ο Taylor προσθέτει: «Ακόμα και τώρα πιστεύω πως είναι μια καλή προσέγγιση. Δεν θέλω να κάνω κήρυγμα».

Αυτή η αποκάλυψη γεννά νέα ερωτήματα: πρέπει τα τραγούδια — ειδικά στη rock και metal — να έχουν κοινωνικοπολιτική προσέγγιση; Μήπως ένα διάσημο συγκρότημα οφείλει έστω και περιστασιακά να ασχοληθεί με τέτοια θεματολογία;

Η απάντηση είναι πως δεν υπάρχει “πρέπει” στην τέχνη. Τα τραγούδια είναι αποτέλεσμα έμπνευσης — και αυτή δεν υπακούει σε κανόνες. Ένας μουσικός μπορεί να είναι εξαιρετικός δημιουργός, χωρίς να έχει διαμορφωμένη πολιτική άποψη. Άλλωστε, γράφει για όσα ζει και αισθάνεται: είτε για να τα αναδείξει, είτε για να τα αποφύγει, δημιουργώντας μια πιο ανεκτή πραγματικότητα.

Πολλοί καλλιτέχνες, ειδικά όσοι έχουν καταξιωθεί, έχουν κατηγορηθεί πως ζουν «στην πολυτελή κοσμάρα τους», μακριά από τα προβλήματα των οπαδών τους. Όμως μήπως αυτή η απόσταση είναι ακριβώς αυτό που επιζητούν οι οπαδοί; Μια απόδραση από την καθημερινότητα;

Υπάρχουν μουσικά είδη και καλλιτέχνες με πολύ πιο σοβαρή πολιτική άποψη από τους ίδιους τους πολιτικούς. Άρα δεν χρειάζεται όλοι να ασχολούνται με την πολιτική. Υπάρχει βέβαια και η πιθανότητα η πολιτική προσέγγιση να είναι «κατά παραγγελία» — χρηματοδοτούμενη και εργαλειακή, με τον καλλιτέχνη να λειτουργεί ως μέσο χειραγώγησης.

Από την άλλη, υπάρχουν μουσικοί των οποίων η καλλιτεχνική ύπαρξη εξαρτάται από την πολιτική αναταραχή. Χωρίς αυτή, ίσως να μην υπήρχε καν η μουσική τους. Όμως ο κόσμος του μουσικού — και κατ’ επέκταση η φύση των τραγουδιών — δεν είναι μόνο εξωτερικός. Είναι κυρίως εσωτερικός.

Ένας πραγματικός καλλιτέχνης, όταν αντιληφθεί ένα κοινωνικοπολιτικό ζήτημα, θα το φανερώσει και θα το αναδείξει μέσω των στίχων του. Αλλά δεν μπορούμε να απαιτούμε από τους μουσικούς να μας «πετάξουν στα μούτρα» το πρόβλημα για να το δούμε. Η τέχνη δεν είναι νουθεσία — είναι αντανάκλαση. Και η ευθύνη της κατανόησης ανήκει τελικά σε εμάς.

Άλλωστε τα τραγούδια μόλις φτάσουν στα αυτιά των κατάλληλων ανθρώπων αποκτούν την δική τους οντότητα και βούληση, ακολουθώντας διαφορετικό δρόμο που τους έχει δοθεί από τον δημιουργό τους. Δεν είναι λίγες φορές που "αθώα" τραγούδια γίνονται σύμβολα πολιτικών γεγονότων, όπως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα των Aphrodite's Child  και το τραγούδι τους Rain And Tears, που από μόνο του έγινε σύμβολο του Μάη του '68. Άρα ο σκοπός ενός καλλιτέχνη είναι να δημιουργεί και ίσως να αφήνει το δημιούργημά του να ακολουθεί τον δικό του δρόμο. 

Πηγή:  https://www.antyradio.pl/Muzyka/Rock-News/Dlaczego-Queen-nie-pisal-politycznych-piosenek-48757

  Jacek Henryk Maniakowski

 

 

Queen - Radio Ga Ga

Η δημιουργία των δρόμων είναι το κυριότερο μέσον εξέλιξης του πολιτισμού, αλλά και η βάση επικοινωνίας και ανταλλαγής ιδεών. Αυτό το γεγονός, αλλά και την σημαντική το θέση των οδών, προσπαθούν διάφοροι επιτήδειοι να εκμεταλλευτούν και κυρίως αυτοί που θέλουν να συγκεντρώσουν κάποια δύναμη, η οποία δεν τους ανήκει, σε ελάχιστα χέρια, αδιαφορώντας για το κοινό καλό. Ουσιαστικά είναι το αντίβαρο της κάθε εξέλιξης και εχθρός της κάθε ελευθερίας. Από το μεσαίωνα που η απόκληροι ιππότες ήθελαν με την δύναμη του σπαθιού τους, επιβάλλοντας τα διόδια στους περαστικούς μέχρι και στις μέρες μας που κάθε κρατικοδίαιτος θέλει να ελέγχει τους δρόμους, αποσκοπώντας σε υπερκέρδη χωρίς καν να επενδύσει. Αλλά στην μουσική η δρόμοι αυτοί είναι το ραδιόφωνο.

Η τεχνολογία αποδείχτηκε η μεγαλύτερη αρωγός στην διάδοση των ιδεών και η μουσική ανήκει σε αυτήν την σφαίρα, δηλαδή των ιδεών. Μπορεί το ραδιόφωνο να έχασε τα σκήπτρα, για κάποιο διάστημα από την εικόνα και κυρίως από το MTV, εφόσον η μουσική είναι το επίκεντρο μας. Η προφητεία με το Video killed the radio star των Buggles, το πρώτο βιντεοκλίπ που μεταδόθηκε από το μουσικό κανάλι, μόνο κατάφερε αν "πριονίσει" τον θρόνο του ραδιοφώνου και απλά να μας ξεγελάσει με την λάμψη του. Το ραδιόφωνο παραμένει πάντα πρωταγωνιστής στην διερεύνηση κάθε μουσικού δρόμου.

Αλλά αυτήν την δύναμη που έχει, πάντα έχει πολλούς μνηστήρες και στον βωμό του χρήματος και της εκμετάλλευσης ξεπουλιέται αρκετές φορές. Και με αυτό το θέμα ασχολείται και το Radio Ga Ga των Queen. Δημιουργία του ντράμερ του συγκροτήματος Roger Taylor, κυκλοφόρησε το 1984 μέσα από το ενδέκατο τους άλμπουμ The Works. Με αυτήν του δημιουργία ολοκλήρωσε τον κύκλο, στον οποίο και τα τέσσερα μέλη της μπάντας έχουν γράψει τουλάχιστον ένα τραγούδι που μπήκε στο top 10.

Και πράγματι, το Radio Ga Ga δεν ήταν απλώς μια ακόμα επιτυχία, αλλά ένα από τα τραγούδια που σημάδεψαν την δεκαετία του ’80, φτάνοντας πολύ ψηλά στα charts της Ευρώπης και επαναφέροντας το συγκρότημα δυναμικά στο προσκήνιο. Ένα τραγούδι που, όσο κι αν μιλά για την παρακμή του ραδιοφώνου, έγινε το ίδιο σύμβολο της δύναμης του.

Το λυρικό επικρίνει το ραδιόφωνο που έχει γίνει έρμαιο των μεγάλων εταιριών και επιβάλει την μουσική που πρέπει να παίζεται, επαναλαμβάνοντας την. Ο ρόλος των ραδιοφωνικών παραγωγών να μετατρέπεται σε λακές κάποιου μεγαλοδιευθυντή και πάνω απ' όλα άμουσου, με μοναδικό στόχο το κέρδος. Το θέμα αυτό δεν είναι πρώτη φορά που διαπραγματεύεται ένα τραγούδι. Άλλωστε και οι Pink Floyd με το One of these Days έστρεψαν τα πυρά τους σε έναν μουσικό παραγωγό με τον μοναδικό στίχο του μουσικού κομματιού  ( [http://echooadventures.blogspot.gr/2014/01/pink-floyd-one-of-these-days.html](http://echooadventures.blogspot.gr/2014/01/pink-floyd-one-of-these-days.html) ). Αλλά και οι Ramones υμνούν κάποιους άλλους με το Do You Remember Rock 'n' Roll Radio?.

Η έμπνευση για το τραγούδι ήρθε στον Taylor, για την δημιουργία του λυρικού μέρους, όταν παρατήρησε ότι πολλά παιδιά παρακολουθούσαν το μουσικό κανάλι, αντί να ακούσουν τα τραγούδια από το ραδιόφωνο. Αλλά τον τίτλο έδωσε ο τότε τρίχρονος γιος του ντράμερ. Αρχικά είχε κάνει ένα σχόλιο Radio Ca-Ca, όταν άκουσε ένα τραγούδι που δεν του άρεσε, το οποίο κράτησε ο δημιουργός του τραγουδιού σαν αρχικό τίτλο. Αυτό δεν άρεσε στα υπόλοιπα μέλη της μπάντας, έτσι το μετονόμασε σε Radio Ga Ga, αλλάζοντας και τους στίχους σε λιγότερο ως καθόλου επικριτικούς.

Και όμως, όσο κι αν οι στίχοι μαλάκωσαν, το μήνυμα παρέμεινε: μια νοσταλγία για το ραδιόφωνο που κάποτε ένωνε τους ανθρώπους, μετέδιδε ειδήσεις, μουσική και στιγμές, πριν γίνει εργαλείο εμπορίου. Ένας ύμνος και ταυτόχρονα μια διαμαρτυρία.

Κάποιοι στίχοι του αναφέρονται στις πιο σημαντικές ραδιοφωνικές στιγμές του 20ου αι. . Ο  "through wars of worlds/invaded by Mars" δείχνει την περίφημη ραδιοφωνική εκπομπή του Orson Welles, για την διαφήμιση της ανάγνωσης του μυθιστορήματος του  H.G. Wells  The War of the Worlds. Ο στίχος  "This was their finest hour" αναφέρεται στην ομιλία του Winston Churchill στην Βουλή Των Κοινοτήτων στις 18 Ιουνίου του 1940.

Το βιντεοκλίπ του τραγουδιού σκηνοθετημένο από τον David Mallet, εμπεριέχει σκηνές από το αριστούργημα του Fritz Lang Metropolis του 1927. Τα δικαιώματα για την χρήση αυτών των αποσπασμάτων αγόρασαν από την κυβέρνηση της Ανατολικής Γερμανίας.

Η pop rock υφή του με stadium rock στοιχεία το κάνε ιδανικό για ζωντανές εμφανή σεις. Και ίσως αυτό να είναι το πιο χαρακτηριστικό του: το ρυθμικό χειροκρότημα στο ρεφρέν, που μετατρέπει το κοινό σε μέρος του τραγουδιού, σαν να γίνεται κι αυτό ένας ζωντανός σταθμός μετάδοσης.

Η μεγαλύτερη του αποθέωση γνώρισε στο Live-Aid, όταν ο τραγουδιστής της μπάντας καταβεβλημένος από λαρυγγίτιδα, ζήτησε από τους 70 000 θεατές του Wembly Stadium να τραγουδήσουν το ρεφρέν του τραγουδιού. Και εκεί, το Radio Ga Ga απέδειξε πως δεν ήταν απλώς ένα τραγούδι για το ραδιόφωνο, αλλά ένας ύμνος στη συλλογική εμπειρία της μουσικής.

Και ακόμα σήμερα, σε μια εποχή streaming, αλγορίθμων και εταιρικών επιλογών, το θέμα του τραγουδιού μοιάζει πιο επίκαιρο από ποτέ. Οι δρόμοι αλλάζουν μορφή, αλλά η μάχη για το ποιος τους ελέγχει παραμένει ίδια.

 

Jacek Henryk Maniakowski