Το Metal T-Shirt ως Σύμβολο Ταυτότητας και Ιδεολογίας Part IΙ

 

Η φράση «μια εικόνα αξίζει όσο 1000 λέξεις» έχει πλήρης εφαρμογή στην περίπτωση του T-Shirt. Σίγουρα ρωτώντας κάποιον κάτοχο μιας τέτοιας μπλούζας, θα καταφέρει να διηγηθεί άπειρες ιστορίες, ίσως και με λίγη σάλτσα και λίγη υπερβολή, αλλά πάντα πάνω σε δω να αλλάξουμε που στηρίζεται στα γεγονότα και στην περιπέτεια που βίωσε για να αποκτήσετε την μπλούζα. Σ όλα αυτά συμπληρώνονται ένα σωρό συναισθήματα και εντυπώσεις από τη ζωντανή εμφάνιση της μπάντας της οποίας φορά την μπλούζα, αλλά ακόμα και πολλές λεπτομέρειες, ασήμαντες ναι μεν χρήσιμες στην αφήγηση δε. Μια μπλούζα δεν αποτελεί ένα ρούχο, αλλά μια αφήγηση πάντα δοσμένη με τα μάτια του κατόχου της.

 

Transmedia Storytelling: Το T-Shirt ως Αφήγηση

 

Η έννοια του transmedia storytelling, όπως την ανέπτυξε ο θεωρητικός Henry Jenkins Εξετάζει τον τρόπο με τον οποίο μια αφήγηση μπορεί να εξαπλωθεί σε πολλές πλατφόρμες και μέσα, προσθέτοντας μια ξεχωριστή συμβολή στο σύνολο με κάθε νέο κείμενο. Η μελέτη του Nenad Pavel στο Academia.edu κατάφερε να εφαρμόσει αυτή την έννοια και στο αντικείμενο στο οποίο αναφερόμαστε στο κείμενο αυτό, δηλαδή στο metal T-shirt, αποδεικνύοντας πως το μπλουζάκι καταφέρνει να λειτουργεί ως ένας φορέας μιας ιδιαίτερες αφηγήσεις η οποία επεκτείνει την ιστορία της μπάντας, ακόμα και πέρα από τη μουσική και τους στίχους της, μεταφέροντας την μες την οντότητα του ακροατή και προφανώς και του κατόχου της μπλούζας.

Άλλωστε, έχουμε αναφέρει πολλές φορές πως μια metal δεν αποτελεί απλά ένα μουσικό σχήμα, αλλά ένα ολόκληρο σύμπαν το οποίο πάντα συνοδεύεται από μια αφήγηση. Οι βασικοί άξονες του σύμπαντος αυτού είναι η μουσική, οι στίχοι, τα artworks των άλμπουμ, τα music videos, οι ζωντανές εμφανίσεις του συγκροτήματος, οι συνεντεύξεις των μελών του, οι μύθοι και οι φήμες γύρω από το συγκρότημα κατ αυτό αλλά και τα μέλη τους ξεχωριστά, ακόμα και η ερωτική του ζωή. Το T-shirt είναι ένα ακόμα κομμάτι αυτού του puzzle, το μέσο που είναι ικανό να μεταφέρει αυτή την αφήγηση σε ένα και μοναδικό πλαίσιο, τις πλάτες ενός φαν.

Όταν κάποιος φορά ένα T-shirt με το εξώφυλλο κάποιο αγαπημένο του άλμπουμ, όπως για παράδειγμα των Iron Maiden με τον Eddie να κρατά μια σημαία σε ένα πεδίο μάχης, αυτό δεν αποτελεί απλά μια εικόνα πάνω σε μια μπλούζα, αλλά μια ολόκληρη ιστορία ή ακόμα την ίδια την ιστορία. Και στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι μια ξεκάθαρη αναφορά στο ποίημα του του Tennyson για τη Μάχη της Μπαλακλάβα, κάτι που ουσιαστικά χωράει ακόμα και τον καλπασμό των αλόγων που ανοίγουν το τραγούδι The Trooper και συνεχίζει η αφήγηση με τον ίδιο τον τραγουδιστή της μπάντας, τον Bruce Dickinson να τρέχει στη σκηνή κυματίζοντας την Union Jack. Ακόμα και οι δικoί  μας NEED με το μπλουζάκι που απεικονίζει μια φάλαινα όρκα, ουσιαστικά διηγείται την ιστορία του Tilikum στο οποίο αναφέρεται το ομώνυμο τραγούδι. Έτσι το ταπεινό μπλουζάκι με μια στάμπα σε πυκνώνει όλα αυτά σε μια εικόνα και αυτός που την φορά δείχνει την ιστορία σε αυτούς που είναι μιλημένοι και μπορούν να αναγνωρίσουν και να αποκωδικοποιήσουν αυτήν.

Η μελέτη του Pavel υπογραμμίζει ότι το metal T-shirt δημιουργεί μια "φορέσιμη ταυτότητα" (wearable identity). Όπου το σώμα του φαν γίνεται ένας καμβάς, ακόμα και μια κινητή διαφήμιση αλλά σε μια ζωντανή αφήγηση για τον καθένα που βλέπει την μπλούζα. Η κάθε μια αφηγείται μια ιστορία, που δεν αφορά μόνο την ιστορία της μπάντας της οποίας στάμπα φοράει, αλλά και την ιστορία αυτουνού που την φοράει, που την αγόρασε, σε ποια συναυλία ήταν και ποιοι τον συνόδευαν, καθώς τι σήμαινε γι αυτόν εκείνη τη στιγμή.

Η διπλή αυτή αφήγηση, δηλαδή η αφήγηση της μπάντας αλλά και προσωπική του οπαδού της, είναι αυτή που κάνει το metal T-shirt τόσο δυνατό σύμβολο. Αυτό το κομμάτι ύφασμα δεν αποτελεί απλά ένα αντικείμενο που αγοράζεται για να φοριέται, αλλά είναι μια σημαία η οποία γράφετε αλλά και διαβάζετε διαρκώς προσθέτοντας κάθε φορά νέα επίπεδα νοήματος κάθε φορά που θα φορεθεί από τον ιδιοκτήτη της.

Η έννοια του transmedia storytelling στο metal T-shirt γίνεται ακόμα πιο σύνθετη εάν λάβουμε υπόψη και τις πολλαπλές εκδόσεις μιας μπλούζας. Δεν είναι λίγες φορές που μια μπάντα κυκλοφορεί δεκάδες διαφορετικά T-shirts για το ίδιο άλμπουμ, το καθένα με διαφορετικό artwork, διαφορετικό design, διαφορετικό μήνυμα. Κι έναν συλλέκτη για ακόμα έναν οπαδό τους σύμπαντας οι συγκεκριμένες αυτές εκδόσεις είναι αντικείμενο αναζήτησης και προφανώς πόθος για να αποκτηθεί μια τέτοια μπλούζα. Κάθε ένα από αυτά είναι ένα ξεχωριστό κεφάλαιο στην αφήγηση είτε της μπάντας είτε της κοινότητας που την περιβάλλει.

Παράλληλα, το T-shirt Μπορεί να λειτουργήσει ως ένα μέσο για την επέκταση της αφήγησης σαν να έχω κοινό. Ένας νέος φα ή όποιος δεν έχει ζήσει την εποχή που κυκλοφορούσε κάποιο κλασικό άλμπουμ, φορώντας το αντίστοιχοT-shirt, έχει τη δυνατότητα να συνδεθεί με αυτήν την εποχή κληρονομώντας ταυτόχρονα μια ιστορία την οποία δεν έζησε, να γίνει μέρος μιας συνέχειας η οποία εκτείνεται μπορεί και κάποιες δεκαετίες πίσω.

Έτσι, ρωτώντας έναν metalhead για την μπλούζα που φοράει, πρέπει ο καθένας να δεχτεί ότι θα ακούσει μια, πιθανόν μεγάλη, η ιστορία γύρω από αυτήν. Το αν αυτή η ιστορία ανταποκρίνεται στην πραγματικότητα ή όχι έχει ελάχιστες σημασία για αυτόν που τη φοράει, αλλά και αυτό που θέλει να ακούσει. Πολλές φορές μπαίνουν με αρκετές σάλτσες στην αφήγηση γύρω από το θέμα της μπλούζας ή από τα γεγονότα που τις συνοδεύουν, άλλες φορές όμως είναι τόσο πραγματικές μου φαίνονται εξωπραγματικές. Ένας οπαδός μιας μέταλ μπάντας είναι έτοιμος να κάνει πολλά πράγματα είτε για να αποκτήσει ένα ενθύμιο είτε για να χτίσει ο ίδιος μια ιστορία γύρω από την αγαπημένη του μπάντα. Ένα μπλουζάκι αποτελεί απλά ένα εξώφυλλο μιας μεγάλης ιστορίας, είτε αυτή είναι εσωτερική είτε εξωτερική είτε πραγματική είτε λίγο φανταστική, αλλά όπως σε ένα βιβλίο ελάχιστη σημασία υπάρχει αν η αφήγηση είναι μυθοπλασία η αναφορά στα πραγματικά γεγονότα. Η ουσία είναι να είναι καλά η επόμενη ιστορία.

Σύνδεση ενός οπαδού με ένα από τα πολλά του μπλουζάκια είναι ιδιαίτερη και αντικατοπτρίζει και την ίδια τη διάθεσή του όταν το φοράει. Είναι μια συναισθηματική σχέση που έχει να κάνει με τη μνήμη του γύρω από τα γεγονότα τα οποία τα έχει συνδέσει με το ρούχο αυτό.

Part I 

Part III 

Jacek Henryk Maniakowski

Το Metal T-Shirt ως Σύμβολο Ταυτότητας και Ιδεολογίας Part I

 

Η  metal μουσική, δεν αποτελεί απλά μια επιλογή συγκεκριμένου ήχου, αλλά μια δήλωση ταυτότητας, προσχώρηση σε μια κοινότητα και γενικά αποτελεί ένα κοινωνικό φαινόμενο. Όποιος ξεκινάει να ασχολείται με αυτή τη μουσική, δεν πατάει απλά ένα κουμπί και ακούει τη μουσική, υιοθετεί συγκεκριμένη συμπεριφορά, ακολουθεί κάποιους κανόνες οι οποίοι δεν είναι γραμμένοι πουθενά, αλλά πάνω από όλα ξεχωρίζει από την μάζα και γίνεται αυτόματα μέλος μιας κοινότητας. Και αυτό δηλώνεται με πολύ απλό τρόπο, είτε με μακριά μαλλιά και κάποιο συγκεκριμένο ντύσιμο είτε με απλό μπλουζάκι, συνήθως μαύρο T-shirt.

Το T-shirt στη metal κουλτούρα δεν αποτελεί απλά ένα ένδυμα, ένα διακοσμητικό ρούχο που καλύπτει το σώμα, αλλά είναι μια δήλωση, ένα απόσπασμα μιας τελετουργίας, ένας φορέας που δηλώνει την ταυτότητα, καθώς ξεπερνά κατά πολύ την απλή λειτουργική του διάσταση. Από τις πρώτες εμφανίσεις των πρώτων metal συγκροτημάτων, όπως ήταν οι Black Sabbath στα τέλη της δεκαετίας του '60 μέχρι και τα σύγχρονα μεγάλα φεστιβάλ, στα οποία συγκεντρώνονται χιλιάδες οπαδοί φορώντας τα αγαπημένα τους μπλουζάκια, δηλαδή το logo της αγαπημένης τους μπάντας, έχει γίνει ένα πολύ ισχυρό κοινωνικό σήμα, το οποίο μπορεί να αποκαλύψει ποιος είσαι, τι πιστεύεις και που ανήκεις.

Η ιστορία του metal T-shirt ξεκινάει μαζί με τη γέννηση του ίδιου του είδους. Από τις αρχές της δεκαετίας του ‘70, τα πρώτα συγκροτήματα πουλούσαν merchandise στις συναυλίες τους, ουσιαστικά η ανακαλύψουν τα έξοδα που είχαν τα πρώτα τους live και οι πρώτες τους περιοδείες. Όμως πολύ γρήγορα, αυτά τα ταπεινά μπλουζάκια με το σήμα της μπάντας ή το λόγκο, μετατράπηκαν σε κάτι πολύ περισσότερο, έγιναν σύμβολα αναγνώρισης, ότι δεν ακολουθούν την πεπατημένη, έγιναν πύλες εισόδου στις πρώτες metal κοινότητες, αλλά επίσης και αποδείξεις για την πίστη και την αφοσίωση στην μπάντα ή στο είδος. Το να φοράς ένα T-shirt των Iron Maiden ή των Slayer δεν σήμαινε απλά ότι σου αρέσει η μουσική τους, συμβολίζει ότι ανήκεις κάπου και μοιράζεσαι μια κοσμοθεωρία με άλλους ανθρώπους που το ίδιο σύμβολο ή ιδιο μπλουζάκι.

Στο σημείο αυτό metal μουσική διαχωρίζεται από τα άλλα είδη, όπου το merchandise λειτουργεί κυρίως ως ένα αναμνηστικό ή ως διαφημιστικό εργαλείο, σε αντίθεση πώς την κοινότητα της metal έχει μια σχεδόν ιερή διάσταση. Οι μεταλλάδες δεν φοράνε απλά το μπλουζάκι τους, το επιλέγουν προσεκτικά, το φροντίζουν και το κρατάνε για δεκαετίες και οι πιο μεγάλοι κληρονόμων ακόμα και στα παιδιά τους. Ένα ξεθωριασμένο, φθαρμένο T-shirt, από μια συναυλία κάποιες περασμένης δεκαετίας δεν αποτελεί ένα ρούχο που πρέπει να πεταχτεί, αλλά αποτελεί ένα κειμήλιο μια απόδειξη του «ήμουν κι εγώ εκεί» ή «έχω πάει», ουσιαστικά μια απόδειξη της εμπειρίας του έμειναν ανεξάρτητοι μέσα στο χρόνο στη ζωή του κατόχου.

Η σημασία του metal T-shirt εκτείνεται και στην οπτική επικοινωνία. Τα artworks, τα οποία κοσμούν τα μπλουζάκια αυτά, πολλές φορές αρκετά σκοτεινά, προκλητικά, συνήθως αν πολλά σύμβολα θανάτου και όχι λίγες φορές επανάστασης η μυθολογίας, δεν αποτελούν κάποια τυχαία επιλογή. Στην πραγματικότητα αντανακλούν την αισθητική καθώς και την ιδεολογία ενός είδους, στοχεύουν με προκαλέσουν, να διχάσουν, ουσιαστικά να δημιουργήσουν κάποιες αντιδράσεις. Το να φοράς ένα τέτοιο T-shirt, με κάποιον δαίμονα ή κάποιο κρανίο, είναι από μόνη της σε μια πράξη αντίστασης, μια ένδειξη άρνησης για τυφλή συμμόρφωση με τους κώδικες μιας κυρίαρχης κουλτούρας.

Θα προσπαθήσουμε να εξερευνήσουμε περισσότερες από μία διαστάσεις που έχει ένα metal T-shirt. Ουσιαστικά θα το δούμε ως ένα υλικό του πολιτισμού και μέσω της κοινωνικής έκφρασης, ως ένα φορέας αφήγησης  και transmedia storytelling, ως ένα τελετουργικό αντικείμενο, το οποίο φέρει και μνήμη, αλλά επίσης ως ένα αντικείμενο που στοχεύει στην πρόκληση και στην αντίσταση. Θα προσπαθήσουμε να αναδείξουμε ως ένα απλό κομμάτι υφάσματος με μια στάμπα ή ένα τύπωμα μπορεί να μεταμορφωθεί σε ένα ισχυρό σύμβολο ταυτότητας και ιδεολογίας, αλλά επίσης αναγνώρισης μεταξύ των μελών μιας κοινότητας.

 

Υλικό Πολιτισμού και Κοινωνική Σημασία

 

Η έννοια της "υλικής κουλτούρας" (material culture) αναφέρεται στα φυσικά αντικείμενα που δημιουργούν, χρησιμοποιούν και ανταλλάσσουν οι άνθρωποι, και στους τρόπους με τους οποίους αυτά τα αντικείμενα αντανακλούν, διαμορφώνουν και μεταδίδουν πολιτισμικές αξίες, κοινωνικές σχέσεις και ιδεολογίες. Σύμφωνα με τη μελέτη του Arild Berg και των συνεργατών του από το Oslo University College, το metal T-shirt είμαι ένα τέτοιο παράδειγμα της υλικής κουλτούρας η οποία μπορεί να λειτουργήσει σε πολλαπλά επίπεδα, καθώς έχει τη δυνατότητα να εκφράσει τις κοινωνικές σχέσεις, να μεταφέρει την ιδεολογία και ταυτόχρονα προσφέρει μια συγκεκριμένη αισθητική εμπειρία, τόσο σε όποιον τη φορά όσο και στους άλλους που τον βλέπουν.

Το metal T-shirt, εν αντιθέσει με οποιοδήποτε συνηθισμένο ρούχο, δεν επιλέγεται με βάση κάποια παροδική μόδα, την άνεση ή ακόμα και το χρώμα με το  οποίο ταιριάζει το υπόλοιπο ντύσιμο. Ή επιλογή μιας τέτοιας μπλούζας γίνεται με βάση το νόημα το οποίο κουβαλάει το σχέδιο που είναι γραμμένο πάνω της. Κάθε μπλουζάκι αντιπροσωπεύει και μια συγκεκριμένη μπάντα, ένα συγκεκριμένο άλμπουμ, μια περιοδεία, τις όποιες ημερομηνίες είναι γραμμένες στο πίσω μέρος της μπλούζας, μια συγκεκριμένη συναυλία και κατά επέκταση, ουσιαστικά μια ολόκληρη κοσμοθεωρία. Ο metalhead που φορά ένα T-shirt των Metallica δηλώνει μια διαφοροποίηση από αυτόν που φοράει μια μπλούζα των Napalm Death ή Manowar. Οι διαφορές δεν είναι μόνο μουσικές, είναι ιδεολογικές, αισθητικές και μερικές φορές ακόμα και πολιτικές.

Η μελέτη του Berg υπογραμμίζει ότι το T-shirt λειτουργεί ως «μέσο επικοινωνίας και διαπραγμάτευσης ταυτότητας». Αυτό ουσιαστικά σημαίνει πώς ένα μπλουζάκι δεν είναι απλά κάτι παθητικό, αλλά ένα εργαλείο το οποίο χρησιμεύει ως ένας φορέας για να μπορεί κάποιος να επικοινωνήσει με τον κόσμο γύρω του, αλλά παράλληλα και να διαπραγματευτεί τη θέση του μέσα σε αυτόν. Για παράδειγμα, όταν κάποιος φορά ένα μπλουζάκι με μια black metal μπάντα σε ένα περιβάλλον πολύ συντηρητικό, δεν δείχνει απλά πως αγαπάει μια μπάντα αλλά ταυτόχρονα κάνει μια πολιτική πράξη, προκαλεί θέτοντας παράλληλα ερωτήματα και αναγκάζοντας τους γύρω τους να δείξουν κάποια αντίδραση.

Η κοινωνική σημασία του metal T-shirt αποκτά ακόμα μεγαλύτερη σημασία μέσα στο πλαίσιο τις ίδιες τις metal κοινότητας. Ένας οπαδός μπορεί να γνωρίσει έναν άλλον ως «ομοϊδεάτη» μόνο και μόνο από το T-shirt που φορά, ξεκινώντας έτσι μια ζήτηση με μεγάλη ευκολία και δημιουργώντας παράλληλα και δεσμούς. Η διαδικασία αυτή έγινε ιδιαίτερα σημαντική σε μια υποκουλτούρα η οποία δεκαετίες ολόκληρες νιώθει περιθωριοποιημένη από την κυρίαρχη κοινωνία. Τότε, το T-shirt γίνεται ένα σήμα αναγνώρισης, ένα είδος μυστικής χειραψίας, όπως για παράδειγμα έχουν οι μυστικές εταιρείες, δηλώνοντας ταυτόχρονα πώς μέσα από την αγάπη τους για την ίδια μπάντα υπάρχουν και άλλοι στενοί δεσμοί και κοινές ιδέες.

Παράλληλα, το metal T-shirt, έχει και μια αισθητική διάσταση που δεν είναι καθόλου αμελητέα. Τα artworks που κοσμούν αυτά τα μπλουζάκια είναι συχνά έργα τέχνης από μόνα τους, δημιουργίες καλλιτεχνών όπως ο Derek Riggs (Iron Maiden), ο Ed Repka (Megadeth), ο Dan Seagrave (Death, Entombed) ή ο Pushead (Metallica), Zdzislaw Beksinski που έχει φιλοξενηθεί στα άλμπουμ των Sepultura. Τα έργα αυτά δεν αποτελούν μόνο διακόσμηση ενός εξωφύλλου ή αποτύπωση σε κάποιο μπλουζάκι, αλλά είναι οπτικές θα τα παραστάσεις της ίδιας της μουσικής, της ατμόσφαιρας που αυτή επιδιώκει καθώς και της ιδεολογίας της κάθε μπάντας. Το να φοράς ένα T-shirt με το εξώφυλλο κάποιου κλασικού άλμπουμ, δεν σημαίνει απλά πως έχεις πάνω σε αίμα κομμάτι τέχνης, αλλά επίσης και μια εικόνα που έχει σημαδέψει μια ολόκληρη γενιά.

Η υλική διάσταση του T-shirt, όπως το ύφασμα, η φθορά, το ξεθώριασμα, δείχνει ακόμα ένα πλαίσιο μέσα στο οποίο λειτουργεί μια νοηματοδότηση. Ένα μπλουζάκι το οποίο είναι καινούργιο έχει τελείως διαφορετικό νόημα από αυτό που είναι ένα παλιό, φθαρμένο και σίγουρα έχει περάσει από δεκάδες συναυλίες καθώς και πλυσίματα και κάποιες τρύπες προσφέρουμε ένα ακόμα επιπλέον κομμάτι μνήμης. Στην περίπτωση αυτή η φθορά δεν αποτελεί μειονέκτημα, αλλά μια ξεκάθαρη απόδειξη αυθεντικότητας η οποία μαρτυρά ότι αυτό το μπλουζάκι, προφανώς και ο κάτοχος του, έχει ζήσει πολλά και σίγουρα έχει εμπειρίες οι οποίες τον έχουν σημαδέψει.

Αυτό αποτελεί μόνο μία όψη της συγκεκριμένης αυτής ενδυμασίας. Ένα τέτοιο μπλουζάκι δηλώνει ακόμα περισσότερα, αφηγείται μια διαδρομή γεμάτη νότες και εμπειρίες και συνήθως όταν ερωτηθεί κάποιος για ένα T-shirt που φοράει, έχει να διηγηθεί μια ιστορία, όχι μόνο αυτά που σχετίζονται με το συγκρότημα που απεικονίζεται, αλλά με τη διαδρομή προς μια συναυλία και τα τεκταινόμενα που έγιναν μετά. Γεγονότα τα οποία θα εξεταστούν στα επόμενα άρθρα με αυτό το θέμα.

 Jacek Henryk Maniakowski

Part II

Part III