Το Metal T-Shirt ως Σύμβολο Ταυτότητας και Ιδεολογίας Part III

 

Ένας metalhead έχει μια ιδιαίτερη σχέση με τα T-Shirt του, κάτι που μπορεί να παρομοιασθεί μόνο με μια έφηβη και το αγαπημένο της ρούχο. Ο καθένας φοράει το μπλουζάκι του αναλόγως με την περίσταση, ανάλογα με τη διάθεση και δεν είναι λίγες οι φορές που δίνει στη μπλούζα του μεταφυσικές ιδιότητες, όπως γούρι ή ως κάποιο εργαλείο που δίνει έξτρα δύναμη. Κανένας μεταλλάς που σέβεται τον εαυτό του δεν πετάει τα μπλουζάκια του, έχει μ αυτά μια σχέση συναισθηματική, για να μην πούμε κάτι πολύ περισσότερο. Αν και οι περισσότεροι μεταλλάδες δεν δίνουν και μεγάλη σημασία στην ενδυμασία τους, όσο αφορά το μπλουζάκι του υπάρχει μια μεγάλη διαφοροποίηση. Το κάθε μπλουζάκι περιβάλλεται με αγάπη, μνήμη και το συναίσθημα με το οποίο συνοδεύεται αυτό.

 

Εθνογραφικές Μαρτυρίες: Το T-Shirt ως Μνήμη και Τελετουργία

 

Πέρα από τις ακαδημαϊκές αναλύσεις, η πραγματική σημασία του metal T-shirt φαίνεται μέσα από τις μαρτυρίες τον των ίδιων των  οπαδών, κυρίως σε εθνογραφικά threads στο Reddit και σε άλλες online κοινότητες, δεκάδες metalheads περιγράφουν τη σχέση τους με τα μπλουζάκια τους με τέτοιο τρόπο γίνεται φανερή η βάρδια στην ασθματική σχεδόν τελετουργική σύνδεση με το ρούχο αυτό. Το T-shirts δεν αποτελεί ένα απλό ρούχο, είναι συλλεκτικό αντικείμενο, ένα άλμπουμ αναμνήσεων, ένα τελετουργικό σύμβολο το οποίο καταφέρνει να συγκρατήσει τις προσωπικές ιστορίες αλλά και τις συλλογικές εμπειρίες.

Η αγορά ενός metal T-shirt σε σε μια συναυλία ή ακόμα σε κάποιο φεστιβάλ από μόνη της είναι μια τελετουργία. Η υπομονετική αναμονή στην ουρά του merchandise stand, η επιλογή της μπλούζας, συνήθως κατά τη διάρκεια που περιμένει στην ουρά, έτσι ώστε να είναι έτοιμος μόλις έρθει η σειρά του και προφανώς ένα σημαντικό ποσό που θα πληρώσει για αυτό. Δεν υπάρχει οπαδός του μέταλ που φεύγοντας από ένα τέτοιο σταντ και κρατώντας την μπλούζα να μην χαμογελάει λες και είναι ο πρώτος είναι που ανακάλυψε την Αμερική. Δεν κρατάει στα χέρια του ένα απλό ρούχο, αλλά την απόδειξη που ήταν εκεί, μια υλική μαρτυρία για τη συμμετοχή του στην τελετουργία που έχει μια συναυλία. Το επίκεντρο μιας τέτοιας μπλούζας είναι η φράση «ήμουν και εγώ εκεί» ή όπως πολλές φορές αναφέρεται στους κύκλους των οπαδών της μέταλ «τους έχω δει και μπλούζα». Και σίγουρα σε μια εποχή που η μουσική περισσότερο είναι άυλη, το T-shirt παραμένει το μόνο χειροπιαστό, υλικό αποτύπωμα της εμπειρίας.

Δεν είναι λίγες οι μαρτυρίες των οπαδών που αποκαλύπτουν τη σχέση που έχουν με τα T-shirts και η σχέση αυτή δεν περιέχει καθόλου λογική. Οι περισσότεροι κρατάνε τα μπλουζάκια τους για δεκαετίες, ακόμα και αν έχει φθαρεί, ξεθωριάσει, αποκτήσει κάποιες τρύπες από τσιγάρα ή από άλλους λόγους, αλλά ακόμα και αν σκιστεί. Η φθορά μιας μπλούζας δεν είναι λόγος για να τη πετάξεις, αλλά αντίθετα είναι μια απόδειξη της αυθεντικότητας της. Ένα "vintage" T-shirt από μια περιοδεία του 1988, το οποίο έχει περάσει από εκατοντάδες πλυσίματα πιθανόν και δεκάδες συναυλίες, έχει τέτοια αξία που είναι αδύνατο να αντικατασταθεί από ένα καινούριο reprint. Η φθορά είναι μέρος της ιστορίας.

Δεν είναι λίγοι fans που περιγράφουν τα T-shirts τους ως «χρονοκάψουλες», δηλαδή αντικείμενα που έχουν τη δυνατότητα να τους μεταφέρουν πίσω σε συγκεκριμένες στιγμές στη ζωή τους. Κάθε φορά που ένας οπαδός κρατάει ένα μπλουζάκι ή το φοράει, θυμάται κάποιο καλοκαίρι ολόκληρο, την ίδια συναυλία με τους φίλους του, ίσως ακόμα και πολύ προσωπικές στιγμές που έχουν σχέση περισσότερο με το βγάλσιμο της μπλούζας. Τα T-shirts λειτουργούν ως triggers μνήμης, κάτι σαν πύλες οι οποίες μπορούν να ανοίξουν στο παρελθόν, στιγμές του παρελθόντος, οι οποίες θα μπορούσαν να ξεθωριάσουν σε διαφορετική περίπτωση.

Η τελετουργία που έχει ένα μπλουζάκι προεκτείνεται και στον τρόπο και τόπο φοράει κάποιος τα T-shirts. Δεν είναι λίγοι οι φανς, ασχέτως αν οι λίγοι το παραδέχονται, που έχουν συγκεκριμένα μπλουζάκια για συγκεκριμένες περιστάσεις, όπως για παράδειγμα ένα τυχερό T-shirt για συναυλίες, ένα αγαπημένο για φεστιβάλ και ίσως κάποιο διαφορετικό για πιο ειδικές περιστάσεις. Κάποιοι άγραφοι κανόνες υπάρχουν και μέσα στην κοινότητα των metalheads, όπως για παράδειγμα μην πας με την μπλούζα της μπάντας που θα πας να δεις, από κάποιους θεωρείται κλισέ, παρόλο που ο συγγραφέας πάντα αυτό κάνει. Αλλά επίσης πρέπει να φορέσει κάποιος κάτι το οποίο έχει να κάνει με το εύρος του μουσικού του γούστου, δηλαδή πηγαίνοντας σε μια συναυλία μιας progressive μπάντας, να μη φοράς μια μπλούζα των Mötley Crüe. Και ίσως να υπάρχει ακόμα και ένα πλήθος άλλων κανόνων, που δείχνει πόσο σοβαρά παίρνει μια κοινότητα το θέμα του T-shirt.

Παρ όλα αυτά, κάποιες μαρτυρίες είναι ακόμα πιο συγκινητικές οι οποίες αναφέρουν πώς θα έχουν κληρονομήσει κάποια μπλουζάκια τους θα έχουν χαρίσει. Παιδιά που φοράνε τις μπλούζες των γονιών τους πλέον είναι κάτι συνηθισμένο ή στις σπάνιες περιπτώσεις, κάποιος φίλος θα χαρίσει μια μπλούζα ίσως ακόμα και να ανταλλάξεις με κάποιον άλλον. Ακόμα και κάποιοι που κρατάνε τις μπλούζες κάποιων άλλων φίλων τους που πλέον δεν είναι κοντά. Βλέποντας όλα αυτά, μπορούμε να δούμε την ιερότητα που περιβάλλει ένα T-shirt, ως κειμήλιο, ως φορέας μνήμης αλλά και συναισθήματος που ξεπερνά κατά πολύ την υλική του αξία.

Το T-Shirt ως Πρόκληση και Αντίσταση

Το metal T-shirt δεν αποτελεί μόνο ένα σύμβολο που ορίζει την ταυτότητα ούτε μόνο φορέας μνήμης, πολλές φορές είναι και ένα εργαλείο για μια κοινωνική αφύπνιση ακόμα και πρόκληση σε αντίσταση. Σε αντίσταση σε στερεότυπα, σε καταπιεστικές συμπεριφορές γενικά απέναντι σε κάτι καταπιεστικό. Τα artworks πολλές φορές που διακοσμούν τα μπλουζάκια περιλαμβάνον μερικά σύμβολα που δεν είναι κοινωνικά αποδεκτά, όπως κάποιος μορφής διαβολάκος, κάποιοι ανθρώπινοι σκελετοί, δαίμονες και δαιμόνια, μπόλικο αίμα ενίοτε συνοδευόμενο από εικόνες βίας και πάντα μπόλικα σατανιστικά και αν δεν τα σκέφτηκα μηνύματα. Οι εικόνες αυτές δεν είναι καθόλου τυχαίες και αποτελούν μια σκόπιμη πρόκληση απέναντι στην κάθε κυρίαρχη κουλτούρα και είναι μια οπτική κραυγή η οποία δηλώνει ξεκάθαρα … δεν ανήκω εκεί που θέλετε να με βάλετε.

Όπως σημειώνει η μελέτη του Berg, το metal T-shirt έχει ως βασικό ρόλο «την πρόκληση απέναντι στη γενική κοινωνική δομή». Ουσιαστικά, η φράση αυτή σημαίνει πώς το να φοράς ένα τέτοιο μπλουζάκι σε έναν δημόσιο χώρο είναι από μόνο του μια πράξη αντίστασης και άρνηση η συμμορφωθείς με τους κανόνες και τους κώδικες μιας στερεοτυπικής εμφάνισης. Δεν είναι λίγες οι χώρες, που κατά περιόδους αλλά και ακόμα και στη σημερινή εποχή τα metal T-shirts έχουν απαγορευτεί στα σχολεία, σε χώρους εργασίας, αλλά επίσης και σε δημόσιους χώρους. Ακόμα και στην Ελλάδα στη δεκαετία του 70, όσοι φορούσαν τις μπλούζες ήταν δακτυλοδεικτούμενοι και προφανώς ο κάθε αδαής σχημάτιζε πολλές ιστορίες γύρω από το άτομο που φορούσε το μπλουζάκι. Οι απαγορεύσεις αυτές δείχνουν τη δύναμη που αναγνωρίζει και πολλές φορές φοβίζει η κοινωνία σε ένα τόσο ασήμαντο κομμάτι υφάσματος.

Η προκλητική διάσταση του metal T-shirt έχει τις ρίζες της στην ίδια τη φιλοσοφία της metal μουσικής. Από την δημιουργία του είδους αυτού, ο στόχος ήταν να σοκάρει, να τρομάξει τον αδαή, να ταράξει και να αμφισβητήσει. Οι Black Sabbath τραγουδούσαν για τον διάβολο, οι Slayer για τον Άγγελο του Θανατου, όπως αλλιώς ήταν γνωστός ο Μέγκελε, οι Cannibal Corpse για φρικιαστικές σκηνές βίας. Οι μπλούζες των συγκροτημάτων αυτών έφεραν αυτές τις εικόνες στο δρόμο, στο σχολείο, σε χώρους εργασίας και γενικά σε χώρους όπου η κανονικότητα πρόσθεσε τη σιωπή και συμμόρφωση.

Προφανώς, η πρόκληση τέτοιου είδους είχε συνέπειες. Πολλοί οπαδοί μπορούν να διηγηθούν ιστορίες οι οποίες αναφέρονται στα προβλήματα που έχουμε αντιμετωπίσει εξαιτίας κάποιες μπλούζες που φορούσαν. Από αποβολές στα σχολεία, ακόμα και συγκρούσεις με την ίδια την αστυνομία και έφταναν ως και σωματικές επιθέσεις από ανθρώπους περιορίζονταν στις συμβατικές συμπεριφορές. Σε κάποιες χώρες, συγκεκριμένα T-shirts, ειδικά αυτά που έχουμε αντιθρησκευτικό περιεχόμενο πιθανόν να οδηγούσαν σε σύλληψη, αλλά αυτό δεν απέτρεπε έναν πραγματικό metalhead να συνεχίζει να το φοράει, καθώς η πρόκληση είναι και αυτό ένα μέρος της ίδιας της ταυτότητάς του κι αρνείσαι συμμόρφωση καταπιεστικών συμπεριφορών είναι θεμελιώδης αρχή της μέταλ υποκουλτούρας.

Παρ όλα αυτά, η πρόκληση το να φοράς ένα metal T-shirt δεν έχει πάντα αρνητικό αντίκτυπο ή μπορεί να είναι καταστροφική. Στη σημερινή εποχή και κυρίως στον δυτικό κόσμο πλέον είναι μια πρόκληση που ανοίγει τον διάλογο αναγκάζοντας παράλληλα τους ανθρώπους να σκεφτούν, να αμφισβητήσουν τις προκαταλήψεις τους. Ένα μπλουζάκι το οποίο απεικονίζει ένα δαίμονα πιθανόν να προκαλέσει μια συζήτηση για τη θρησκεία, τη λογοκρισία καθώς και την ελευθερία της έκφρασης, αναγκάζοντας ακόμα και τον κάτοχο του να μελετήσει αρκετά θέματα. Όπως ακόμα και ένα μπλουζάκι με ένα ξεκάθαρο αντιπολεμικό μήνυμα μπορεί να φέρει στην επιφάνεια θέματα που κυρίαρχη κουλτούρα αρέσκεται στο να τα αγνοεί.

Για αντίσταση που εκφράζει ένα μπλουζάκι μιας μπάντας επίσης είναι και αισθητική, σε έναν κόσμο ο οποίος προωθεί την ομοιομορφία καθώς και την καθαρή εμφάνιση, το metal T-shirt ξεκαθαρίζει πως υπάρχουν και άλλοι τρόποι για να υπάρχεις. Είναι χαρακτηριστικό ένα meme που κυκλοφορεί στο διαδίκτυο και δείχνει έναν τύπο με μπλούζα των Ghost ανάμεσα σε καλοντυμένους και με τυπική εμφάνιση, με σχόλια από πάνω «ποιος ξέρει πως σημαντική είναι η δουλειά του τύπου αυτού». Η σκοτεινή αισθητική μαζί με τα βαριά σύμβολα και η βρώμικη εμφάνιση είναι μια απάντηση σε μια κουλτούρα που θέλει όλους ίδιους, ελεγχόμενους και εξωτερικά καθαρούς και ένα metal T-shirt ξεκαθαρίζει πως δεν θα γίνει αυτό που θέλετε να γίνει ο ιδιοκτήτης της μπλούζας.

Καταλήγοντας, η αντίσταση που δημιουργεί ένα metal T-shirt έχει και μια οικονομική διάσταση. Σε μια εποχή που οι μεγάλες εταιρείες έχουν τον έλεγχο όλης της μουσικής βιομηχανίας, η αγορά μιας μπλούζας κατευθείαν από την μπάντα, ειδικά από underground μπάντες είναι μια πράξη στήριξης, μαζί με την άρνηση να περάσεις από τους ενδιάμεσους που ελέγχουν τη μουσική. Και είναι όντως αλήθεια πως αρκετές μικρές και ανεξάρτητες μπάντες επιβιώνουν χάρη στις πωλήσεις merchandise, το T-shirt να γίνεται ένα εργαλείο οικονομικής αντίστασης απέναντι σε ένα ολοκληρωτικό οικονομικό σύστημα.

Συνοψίζοντας και τα τρία άρθρα, μπορούμε να πούμε πως απλά ένα κομμάτι υφάσματος με ένα τύπωμα ή μια στάμπα αποδεικνύεται ένα από τα πιο ισχυρά σύμβολα της σύγχρονης υποκουλτούρας, αλλά επίσης και κουλτούρας. Είναι ταυτόχρονα ένα υλικό πολιτισμό καθώς και μέσο επικοινωνίας, ενός φορές αφήγησης αλλά και τελετουργικό αντικείμενο, μέσω μνήμης και ταυτόχρονα όπλο αντίστασης απέναντι στην ομοιομορφία. Μέσα από το T-shirt, ο metalhead έχει τη δυνατότητα να δείξει ποιος είναι, που ανήκει, καθώς και τι πιστεύει και ταυτόχρονα αρνείται να ομοιόμορφοποιηθεί και να συμμορφωθεί με τις απαιτήσεις μιας κοινωνίας που όλους τους θέλει ελεγχόμενα ίδιους.

Σε μια εποχή όπου η μουσική έχει χάσει την υλική της υπόσταση και τα πάντα ρέουν σε streams και downloads, το metal T-shirt παραμένει ένα χειροπιαστό αντικείμενο με υλική υπόσταση και καθ όλα πραγματικό. Είναι κάτι το οποίο μπορείς να αγγίξεις, να το φορέσεις κοίτα να το κρατήσεις για πάντα. Είναι μια ακόμα απόδειξη πως μουσική δεν είναι μόνο ήχος, αλλά είναι μια εμπειρία, είναι η ένταξη σε μια κοινότητα που παράλληλα καταφέρνει να σου δίνει και την προσωπική ταυτότητα. Και όσο υπάρχουν μεταλλάδες οι οποίοι περήφανα θα φοράνε τα μπλουζάκια τους, η κουλτούρα αυτή θα συνεχίζει να ζει και να προκαλεί, ταυτόχρονα και με αντιστέκεται.

Jacek Henryk Maniakowski

Part I 

Part II