Led Zeppelin - Αφιέρωμα ( μέρος 5ο )

Το rock'n'roll  από τα γεννοφάσκια του κυνηγήθηκε και κατακρίθηκε από πολλούς όσο κανένα άλλο είδος μουσικής. Αυτό όμως, δεν αποτέλεσε εμπόδιο στην ανάπτυξη του, αλλά περισσότερο λίπασμα. Μπορεί μέσα σε αυτό να υπάρχουν κάποιοι κανόνες ή στερεότυπα, αλλά αλλάζουν συνεχώς. Ακόμα και αδικίες υπάρχουν μέσα σε αυτό, αλλά είναι αυτό που είναι μπροστάρης στην κοινωνική αδικία. Η κυκλοθυμικότητα του είναι ίδια με τη γκάμα το ρυθμών που περιέχει και όλα αυτά γιατί είναι ανθρώπινο. Και όπως ο κάθε άνθρωπος που έχει συνείδηση της ύπαρξής του, έχει πάνω από όλα ψυχή. Αυτό το κάνει να επιβιώνει πάντα. Αλλά αυτή ψυχή βρίσκεται μέσα σε μεγάλες μουσικές προσωπικότητες, από τις οποίες ο χώρος του rock'n'roll  είναι γεμάτος. 
Eνα από τα σπουδαιότερα πλεονεκτήματα των Led Zeppelin ως συγκρότημα, αποτελούσε το γεγονός ότι και οι τέσσερις τους ήταν καταπληκτικοί μουσικοί, αλλά και τεράστιες προσωπικότητες που καθόρισαν στον υπερθετικό βαθμό, όντας πηγή έμπνευσης και επιρροής,  όλο το ροκ των 70`, αλλά και μεταγενέστερων δεκαετιών. Ο  Jimy Page, χαρισματικός σύνθετης, αλλά και από τους πρώτους heavy κιθαρίστες που, εισήγαγε τον όρο κιθαριστικό ριφ, όσο κανείς πριν από αυτόν. Πειραματικός, ατίθασος και ευρηματικός έμεινε στην ιστορία και για την χρησιμοποίηση δοξαριού.  Έδωσε τεράστια αίγλη στην ηλεκτρική κιθάρα και αποτέλεσε σημείο αναφοράς για το σύνολο, σχεδόν όλων  των μουσικών που επακολούθησαν.
Ο ντράμερ John Bonham, μαζί με τον Keith Moon των Who αποτέλεσαν δυο ταυτόσημες έννοιες με τα ροκ τύμπανα. Μοναδικό χτύπημα, όγκος ρυθμικότητας και ακρίβεια, πειραματισμός και δέσιμο, που ακόμα και σήμερα, τόσες δεκαετίες μετά, τον καθιστούν τον πιο εμβληματικό ροκ ντράμερ όλων των εποχών και ίσως, τον καλύτερο. Ο εξαιρετικός μπασίστας και εξίσου ικανότατος οργανίστας που ήταν και ο πρώτος που χρησιμοποίησε bass pedals δικού του σχεδιασμού, προεκτείνοντας το υπάρχον moog taurus,  συνδημιουργός πολύ μεγάλων στιγμών του group, ειδικότερα από το 73 και μετά . Ένας πολυσύνθετος και πολυτάλαντος μουσικός με ΚΕΦΑΛΑΙΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ, ο John Paul Jones. Και φυσικά, μια από τις σπουδαιότερες μπλουζ heavy φωνές, αλλά  και εξίσου απίστευτα λυρική, που ανέδειξε ποτέ το ροκ. Ένας εκρηκτικός performer, που έπαιξε και καταπληκτική φυσαρμόνικα, όπου και όταν χρειάστηκε..... ο τεράστιος Robert Plant.
Tο 1974 οι Led Zeppelin θα ιδρύσουν την δικιά τους εταιρεία δίσκων, την Swan Song . Το λογότυπο της εταιρείας απεικόνιζε τον θεό Απόλλωνα και ήταν βασισμένο στον πινάκα του William Rimmer του  1869 με τον τίτλο `evening ,fall of day `.  Άρεσε μάλιστα, τόσο πολύ που έκτοτε χρησιμοποιήθηκε σε πολλά t - shirt και άλλα αναμνηστικά αντικείμενα του συγκροτήματος. Για λογαριασμό της Swan Song κυκλοφόρησαν δίσκους εκτός των Led Zeppelin, οι Bad Company, oι Pretty Things, αλλά και η Σκωτσέζα μπλουζ τραγουδίστρια  Μaggie Bell. Μετά την διάλυση  όμως, των Led Zeppelin και συγκεκριμένα το 1983, η εταιρεία θα πάψει να υφίσταται. 
Το 1975 θα βρει τους Led Zeppelin με μια καινούργια δισκογραφική δουλειά, την πρώτη τους για λογαριασμό της εταιρείας Swan Song, το διπλό Physical Graffiti. Περιείχε 15 συνθέσεις και χαιρετίστηκε από τον μουσικό τύπο ως μια απόλυτα καλλιτεχνική και σπουδαία δισκογραφική δουλειά. Συγκεκριμένα το περιοδικό Rolling Stone ανέφερε σε σχετικό άρθρο του, ότι τα μόνα groups που θα είχαν να συναγωνιστούν οι Led Zeppelin για τον τίτλο του κορυφαίου ροκ συγκροτήματος, θα ήταν μόνο οι Who και οι Stones. H επιτυχία του Physical Graffity θα ήταν τόσο μεγάλη που αμέσως μετά την κυκλοφορία του, όλοι οι δίσκοι που είχαν προηγουμένως κυκλοφορήσει οι Zeppelin, θα ξανά-έμπαιναν  ΤΑΥΤΟΧΡΟΝΑ στον κατάλογο επιτυχιών των τοπ διακοσίων LP`S. Η παγκόσμια περιοδεία που ακολούθησε ήταν άνευ προηγουμένου με επιστέγασμα , της 5 sold out βραδιές στο Earl`s Court του Λονδίνου. Την μεγαλύτερη συναυλιακή αρένα στην Αγγλία εκείνης της εποχής........

Dimitris Komninos

Jacek Maniakowski

Led Zeppelin - Kashmir

Πολλές φορές έχουμε γράψει πως οι νότες δεν γνωρίζουν σύνορα και γενικά δεν υπάρχει φύλακας να τις σταματήσει. Αλλά και εξαιτίας αυτής της ιδιότητας, κάπως μπερδεύονται τα γεωγραφικά σημεία, δεν είναι όλοι μουσικοί γνώστες της γεωγραφίας. Ουσιαστικά όμως το αποτέλεσμα είναι θετικό γιατί ένας μουσικός καταφέρνει να πάρει τους ήχους ενός τόπου, να το συνδυάσει με ήχους ενός άλλου τόπου, δημιουργώντας, πάντα ως άξονα rock μουσική, κάτι τελείως καινούργιο που όμως αρνείται να παλιώσει μέσα στη διάρκεια των δεκαετιών. Δεν είναι λίγα τα παραδείγματα τέτοιων τραγουδιών, αλλά τα περισσότερα είναι αρκετά χτυπητά και δεν είναι και τόσα πολλά.

Ένα τέτοιο τραγούδι, του οποίου ο ήχος μας παραπέμπει σε αράβικα ακούσματα της βόρειας Αφρικής, αλλά ο τίτλος κάπου μας στέλνει στην κεντρική Ασία και σε μία περιοχή που είναι αιτία μοιάζει διαρκής έριδα ανάμεσα στις μεγαλύτερες χώρες του κόσμου. Το τραγούδι αυτό είναι το Kashmir των Led Zeppelin, ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα τραγούδια της βρετανικής μπάντας. Εμπεριέχεται στο 6ο album τους το Physical Graffiti, που κυκλοφόρησε το 1975. Δημιουργία των Jimmy Page και Robert Plant, με, καθόλου ασήμαντη συνδρομή του John Bonham, γράφτηκε 1973. Το τραγούδι κυκλοφόρησε επίσης, με ακόμα πιο μεγάλη διάρκεια, κανονική του στο album είναι 9:41, στο No Quarter: Jimmy Page and Robert Plant Unledded, μια δουλειά των δυο μελών του γκρουπ μαζί με παραδοσιακή Αίγυπτο-Μαροκινή ορχήστρα.

Με έντονα ανατολίτικα στοιχεία, αλλά και μεγάλη διάρκεια το τραγούδι δεν είχε ιδιαίτερο πρόβλημα στην προβολή του από τα ραδιόφωνα. Αν και το τραγούδι δεν κυκλοφόρησε ποτέ ως single στις Ηνωμένες Πολιτείες και στο Ηνωμένο Βασίλειο, η ραδιοφωνική του διάθεση ήρθε μέσα από τους progressive/AOR σταθμούς οι οποίοι συνήθιζαν να παίζουν ολόκληρα τα άλμπουμ, όχι λόγω της επιτυχίας του «Stairway to Heaven», που πολλές φορές θεωρείται πως αποτέλεσε έναν πολιορκητικό κριό για την προβολή του τραγουδιού μέσα από το ραδιόφωνο.

Η δημιουργία του τραγουδιού ξεκίνησε του 1973, αλλά ολοκληρώθηκα και ηχογραφήθηκε ένα χρόνο αργότερα στα Headley Grange & Olympic Studios. Το Νοέμβριο του 1975 κυκλοφόρησε και το άλμπουμ Physical Graffiti, στο οποίο εμπεριέχεται. Όπως γράψαμε παραπάνω, ο ρόλος του John Paul Jones Δεν ήταν καθόλου ασήμαντος, καθώς ο ίδιος διαμόρφωσε την αρμονική γέφυρα η οποία δίνει στο κομμάτι ένα σχεδόν κινηματογραφικό όγκο, ο ίδιος έπαιξε και το έπαιξε το mellotron, το οποίο έδωσα αυτό το αποτέλεσμα. Το πιο πιθανό χωρίς τη δική του ενορχήστρωση το τραγούδι θα ήταν ένα απλό blues riff και όχι το επικό κομμάτι όπως το γνωρίζουμε σήμερα.

Η μουσική πολυπλοκότητα του κομματιού ουσιαστικά είναι πολιτισμική ένωση με κεντρικό άξονα το ροκ. Οι μαροκινές, ινδικές και μελωδίες της Μέσης Ανατολής εναλλάσσονται αρμονικά πάνω στα σκληρά riff. Η ιδέα να γραφτεί ανατολίτικο τραγούδι, ήρθε στον Page, όταν ήθελε να χρησιμοποιήσει ένα σιτάρ, που το είχε αρκετό καιρό να σκονίζεται. Ουσιαστικά όμως ποτέ δεν χρησιμοποιήθηκε, παρόλο που αποτέλεσε έμπνευση για το τραγούδι. Και το είχε αγοράσει το 1968 άγνωστα από ποιον και από πού. Στην πραγματικότητα το riff ηχογραφήθηκε με ηλεκτρική κιθάρα σε «DADGAD» κούρδισμα, που δίνει τον ανατολίτικο, drone χαρακτήρα χωρίς να χρειάζεται το ινδικό όργανο, πέρα από ένα άσχετο στοιχείο έμπνευσης. Η προσθήκη του μέλοτρον και βιολιών, απλά επιτείνει τον ήδη εξωτικό χαρακτήρα του.

Αν και ο τίτλος αναφέρεται σε μια περιοχή ανάμεσα σε Πακιστάν και Ινδία, αιτία σύρραξης ανάμεσα σε δυο αυτές χώρες, το λυρικό τμήμα του γράφτηκε κάπου στο Νότιο Μαρόκο, μετά την 1973 US Tour της μπάντας. Ο Plant το έγραψε σε μια περιοχή που λέγεται "the waste lands", ταξειδεύοντας από τη Goulmima (πόλη γνωστή σαν την "Πύλη της Ερήμου" ) ως την πόλη Tantan, καταμεσής της Ερήμου Σαχάρα. Ο ίδιος θέτει το κομμάτι πάνω από τον ίδιο και θεωρεί ότι είναι το μεγαλύτερο του στιχουργικό κατόρθωμα. Αν και ήλιος είναι καταστρεπτικός στην έρημο, οι στίχοι του προσδίδουν μια αίσθηση υπερβατικής, σχεδόν λατρευτικής δύναμης. Ο Plant το έχει περιγράψει ως «τραγούδι για την απεραντοσύνη και την ανθρώπινη μικρότητα μπροστά της».

Η μουσική γραμμή του κομματιού άνετα το ορίζει ως ένα progressive ροκ κομμάτι, καθώς χτίζεται πάνω σε μία πόλη ρυθμική αντίθεση με τα ντραμς του Bonham παίζουν ένα μοτίβο 3/4 πάνω στο 4/4 riff της κιθάρας, δημιουργώντας μια αίσθηση που μιμείται καραβάνι ή ανεμοστρόβιλο. Η χορωδία των εγχόρδων (12 βιολιά, 4 βιόλες, 4 τσέλα) εισέρχεται στο 3:12, μετατρέποντας το rock riff σε συμφωνικό τοπίο ή wall of sound.

Αλλά η ηχογράφησή του καθώς και η παραγωγή του ακολούθησα δικούς τους κανόνες, όπως άλλωστε είναι γνωστό το συγκρότημα πως έκανε παραγωγή στα τραγούδια τους… από άλλο πλανήτη. Τα βασικά όργανα ηχογραφήθηκαν ζωντανά στο Headley Grange με το Island Mobile Studio, ενώ τα έγχορδα και το mellotron προστέθηκαν στα Olympic Studios του Λονδίνου. Ο Page ήθελε να διατηρήσει την αίσθηση μιας ζωντανής εκτέλεσης. Άλλωστε και το τραγούδι παίχτηκε σε κάθε περιοδεία μετά το 1975.

Το Kashmir δεν μπήκε ποτέ στα singles charts, παρόλο που το Physical Graffiti έγινε 16x Platinum στις ΗΠΑ. Το κομμάτι ξαναγεννήθηκε και ως sample στους τίτλους τέλους της ταινία «Gotzilla» του 1998 από τον Puff Daddy και ε τίτλο «Come with Me» και σκαρφάλωσε στο Νο 2 του Billboard Hot 100. Στο βιντεοκλίπ συμμετέχει και ο Jimmy Page. Έχει χρησιμοποιηθεί σε ταινίες Fast & Furious και School of Rock, καθώς και σε ντοκιμαντέρ και βιντεοπαιχνίδια, ενώ το 2014 εισήχθη στο Grammy Hall of Fame. Κατατάχθηκε στο Νο 140 της λίστας «500 Greatest Songs of All Time» του Rolling Stone, ενώ το Classic Rock το ανακήρυξε ως «το μεγαλύτερο ταξιδιάρικο rock κομμάτι της δεκαετίας του ’70».

 Jacek Henryk Maniakowski