Τραγούδια που Γράφτηκαν Κατά Λάθος και έμειναν στην Ιστορία

 

Δεν είναι λίγες φορές όπου η ζωή ξεκινάει από κάποιο αστείο, ένα είδος χιούμορ που μπορεί να είναι κανονικό, αλλά γιατί όχι, μαύρο έως κατάμαυρο. Δεν είναι λίγες οι επιστημονικές ανακαλύψεις που είτε παρουσιάζονται με κάποιο αστείο μύθο είτε όντως δημιουργήθηκαν από κάποιου είδους αστείου. Σίγουρα όμως δεν μπορούμε να πούμε με σιγουριά, όπως για παράδειγμα πόση φύση σιχαίνεται το κενό, πως η ζωή σιχαίνεται τη σοβαρότητα. Αν και σε αυτό θα συμφωνούσαν πολλοί καλλιτέχνες σ όλα τα είδη της τέχνης. Ένα όμως είναι σίγουρο ως κάτι αστείο, μουσικό, εξελίχθηκε σε μια σοβαρή επιτυχία προσθέτοντας σοβαρά λεφτά σε κάποια μπάντα ή σε έναν μεμονωμένο καλλιτέχνη.

Ας ρίξουμε λοιπόν μια ματιά σε μερικά τέτοια αστεία που εξελίχθηκαν ακόμα και σε σύμβολα μιας γενιάς, τραγούδια σύμβολα της ίδιας της μπάντας ή ακόμα ενός ολόκληρου είδους.

 

1.     Smells Like Teen Spirit – Nirvana (1991, Kurt Cobain, Nevermind)

Ο Cobain το έγραψε σχεδόν ειρωνικά, προσπαθώντας να φτιάξει ένα «τραγούδι τύπου Pixies» για πλάκα, με δυνατά–χαμηλά–δυνατά Και μάλιστα η βαρεμάρα του ήταν τόσο μεγάλη που το riff το έπαιζε σαν άσκηση. Το αστείο του όμως μεγαλώνει όταν αναφερόμαστε το τίτλο του τραγουδιού και πώς προέκυψε. Μια φίλη του οι πιο πολύ φίλη, έγραψε στον τοίχο του τη φράση «Kurt smells like Teen Spirit», αναφερόμενη σε ένα θηλυκό αποσμητικό, πολύ πιθανόν και κοριτσίστικο, αλλά το μυαλό του καλλιτέχνη λειτουργεί με περίεργο τρόπο και δη του Cobain. Ο ίδιος νόμιζε πως η φράση αυτή ήταν ένα πολιτικό μήνυμα συνεχίζοντας τους στίχους, χωρίς φυσικά το δικό του όνομα και ο απλός χαβαλές μαζί με μια παρανόηση έγινε ύμνος μιας γενιάς την οποία ούτε ο ίδιος κατάφερε να ακολουθήσει τελείωσε

2.     (You Gotta) Fight For Your Right (To Party!) – Beastie Boys (1986, Yauch/Horovitz/Diamond, Licensed to Ill)

Οι Beastie Boys το έγραψαν με στόχο την παρωδία και ως καθαρή παρωδία τον χαζοχαρούμενων γι αυτούς party rock τραγουδιών της εποχής εκείνης και προφανώς έχουν λιώσει στο γέλιο με κάθε στίχο προσπαθώντας να κοροϊδέψουν, και μάλλον το κατάφεραν, το «bro culture». Παρόλο που ο στόχος ήταν ξεκάθαρος και εφαρμογή του ακόμα πιο οφθαλμοφανής, δημιουργήθηκε ένα μικρό προβληματάκι… το κημο το πήρα απολύτως στα σοβαρά κάνοντας το τραγούδι ύμνο αυτών των πάρτι. Προφανώς η ιστορία είναι γεμάτη από χαβαλέ παπάντζες που ειπώθηκαν και έγιναν δόγματα. Το ίδιο το συγκρότημα, παρόλη την επιτυχία του τραγουδιού, το μισούσα αφάνταστα και αρνούνταν να το παίξουν λάιβ με τη δικαιολογία πως ήταν ένα αστείο το οποίο ξέφυγε απ το δικό τους έλεγχο. Προσθέτοντας με αυτόν τον τρόπο άλλο ένα λιθαράκι, μουσικό αυτή τη φορά, στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού.

 

3.     Roxanne – The Police (1978, Sting, Outlandos d’Amour)

Ο Sting το έγραψε σε ένα ξενοδοχείο στο Παρίσι, κατά τη διάρκεια μίας εκ των πρώτων περιοδειών του συγκροτήματος, τη στιγμή που εξαιτίας της αφραγκίας τους, έπρεπε να μείνουν σε ένα φτηνό ξενοδοχείο το οποίο χρησιμοποιούσαν οι πόρνες της περιοχής. Και αυτές αποτέλεσαν την έμπνευση γι αυτό το τραγούδι. Αλλά το αστείο έγινε κατά τη διάρκεια της ηχογράφησης ο τραγουδιστής έπεσε πάνω στο πιάνο, γελώντας με αυτό, όμως ο ήχος έμεινε στο τελικό track. Έτσι το τραγούδι είχε αρχή πάλι χαβαλετζήδικη, ως μια ιστορία που υπάρχει κατά τη διάρκεια το περιοδειών των συγκροτημάτων, αλλά τελικά έγινε το πρώτο μεγάλο χιτ των Police, με τον Sting να παραδέχεται ότι δεν είχε ιδέα τι είχε γράψει, παρόλο που είχε δημιουργήσει το ηχητικό σύμβολο της μπάντας. (ΕΔΩ)

4.     Creep – Radiohead (1992, Thom Yorke, Pablo Honey)

Ο Yorke το έγραψε μέσα σε μια στιγμή αυτοσαρκασμού κι μισανθρωπίας, Ουσιαστικά ως ένα αστείο πάνω στον εαυτό του και την ιδέα του σαν ενός λυπημένου loser. Η μπάντα δεν ήθελε καν να κυκλοφορήσει αυτό το τραγούδι θεωρώντας το υπερβολικά απλοϊκό και τελείως προφανές. Διαψεύδοντας τους όλους το τραγούδι ένα τεράστιο χιτ, σε τέτοιο βαθμό που οι Radiohead για χρόνια το έβγαζαν από τα setlists κι αυτό εξαιτίας του γεγονότος πως ένιωθαν πως τους κυνηγάει σαν ένα παλιό αστείο από το σχολείο, το οποίο κανείς δεν θέλει να θυμάται. Αλλά καμιά φορά τα τραγούδια έχουν δική τους συνείδηση. (ΕΔΩ) 

5.     You Really Got Me – The Kinks (1964, Ray Davies, Kinks) 

Ο Ray Davies το έγραψε μέσα σε μια μέρα, ουσιαστικά ως ένα χαβαλέ αστείο rhythm and blues riff και ο αδελφός του το παραμόρφωσε κόβοντας το μεγάφωνο με ξυράφι, κυριολεκτικά ένας χαβαλές στο γκαράζ. Προφανώς και κανείς δεν περίμενε πώς αυτό το πείραμα θα γινόταν μια θεμελιώδης ακόμα λίθος της hard rock και του heavy metal, αλλά το riff άλλαξε την ιστορία της κιθάρας.

6.     Song 2 – Blur (1997, Albarn/Coxon/James/Rowntree, Blur)

Κάθε επιτυχημένο γεγονός ή γενικά κάθε επιτυχία δημιουργεί αυτόματα και ανθρώπους που θέλουν να το κοροϊδέψουν. Έτσι το τραγούδι γράφτηκε για να κοροϊδέψουν τα μέλη της μπάντας την αμερικανική grunge σκηνή με την πλάκα να συνεχίζεται με την ονοματοδοσία του τραγουδιού που δεν θα είναι τίποτα άλλο από αριθμός του track που μπήκε στο άλμπουμ. Το “woo hoo!” Ήταν κυριολεκτικά μια φωνή που έβαλε ο Albarn για την πλάκα του με ένα τρελό χανγκόβερ να τον βασανίζει. Η ίδια η μπάντα δεν το θεώρησε καν σοβαρό τραγούδι, παρόλα αυτά το ίδιο τραγούδι κατάφερε να κερδίσει όλη την μπάντα και έγιναν το μεγαλύτερο χιτ και το πιο αναγνωρίσιμο κομμάτι της καριέρας τους. (ΕΔΩ)

7.     Walk This Way – Aerosmith (1975, Tyler/Perry, Toys in the Attic)

Το riff γεννήθηκε σε soundcheck, όταν ο Joe Perry έπαιζε για να περάσει απλά η ώρα την ίδια στιγμή που ο Tyler άρχισε απλά κάτι να μουρμουρίζει που επιεικώς θα μπορούσαν να χαρακτηριστεί ως ανοησία, χωρίς καν στίχους, αλλά κάτι που ευθύνη σε όλη την υπόλοιπη μπάντα που άρχισε να γελάει. Έτσι το τραγούδι που ξεκίνησε ως ένα χαβαλέτζιδικο παιχνίδι είναι αυτό που ουσιαστικά έσωσε την καριέρα τους κι έγινα από τα πιο εμβληματικά rock funk κομμάτια και αργότερα η συνεργασία με τους Run D.M.C. το έκανε διαχρονικό.(ΕΔΩ) 

8.     My Sharona – The Knack (1979, Fieger/Averre, Get the Knack)

Ο Fieger έγραψε το riff και τους στίχους σε 15 λεπτά, έχοντας ενθουσιαστεί 117 χρονη κοπέλα που μόλις είχε γνωρίσει και προφανώς το τραγούδι ήταν κυριολεκτικά μια εφηβική έκρηξη ρομαντικής τεστοστερόνης, χαβαλέ αλλά και νεανικής ορμής. Προφανώς η μπάντα δεν περίμενε τίποτα ιδιαίτερο από το τραγούδι, παρόλα αυτά το τραγούδι τους διέψευσε και έγινε ένα από τα μεγαλύτερα one hit wonders της δεκαετίας και σύμβολο της rock. Η εκδίκηση του τραγουδιού για την αρχική του κοροϊδία είναι πως ουσιαστικά σκέπασε όλα τα υπόλοιπα τραγούδια μιας αξιόλογης μπάντας.

9.     Basket Case – Green Day (1994, Billie Joe Armstrong, Dookie)

Ο Armstrong το έγραψε μέσα σε μια κρίση άγχους, αλλά κατάφεραν να το συνδυάσετε με χιούμορ και αυτά σαρκασμό, παράλληλα κοροϊδεύοντας και τον εαυτό του. Η μπάντα το θεώρησα υπερβολικά χαβαλέ για να μπορέσει να γίνει κάποιο χιτ, προφανώς ελπίζοντας πως ο ήχος τους είναι πολύ πιο βαρύς και σοβαρός. Παρ όλα αυτά το τραγούδι κατάφερε πάλι να κοροϊδέψουν την μπάντα που το κορόιδευε πριν η ίδια, και κατάφερε να γίνει ένας ύμνος της pop punk και έβαλε τους Green Day στο mainstream για πάντα.

10.   Rock Lobster – The B 52’s (1978, Schneider/Wilson/Strickland, The B 52’s)

Άραγε πόσο σοβαρότητα μπορεί να έχει ένα τραγούδι που μιλάει αστακό και δεν αναφέρεται στη σειρά του μπομπ σφουγγαράκη. Ξεκίνησε ως χαβαλετζίδικο surf punk κομμάτι το οποίο προοριζόταν για ένα πάρτι και με τους στίχους να είναι απλά μια λίστα από διάφορα θαλάσσια πλάσματα, πιθανόν φαγώσιμα όλα, που απλά φώναζαν για πλάκα στο μικρόφωνο. Όμως η αγία τρέλα πολλές φορές έχει μια δικιά της συνείδηση και αποφασίζει το ίδιο αν θα γίνει χιτ ή όχι, τελικά κατάφερε να γίνει ένα cult hit  κάνοντας τον  John Lennon να πει ότι ήταν το τραγούδι που τον έκανε να θέλει να ξαναγράψει μουσική.

 

 Jacek Henryk Maniakowski

The Police - Roxanne

Υπάρχει μια κινεζική ρήση που λέει πως μια εικόνα αξίζει όσο 1000 λέξεις, ίσως στη σημερινή εποχή μπορεί να θεωρηθεί και προφητική κιόλας, καθώς έχουμε περάσει στην εποχή της εικόνας εδώ και δεκαετίες και ίσως στην αντεξέλιξη του ανθρώπου, που από homo sapiens έχει γίνει homo videms, ανθρωπος κοιτάζει δηλαδή άνθρωπος που κοιτάζει χωρίς να βλέπει, πάντα παίζοντας με την αρχαία ελληνική γλώσσα όπου το βλέπω σημαίνει και γνωρίζω. Αλλά αν υποθέσουμε προς μία νότα μπορεί να δημιουργήσει 1000 εικόνες, τότε η μουσική μπορεί να πάει την ανθρώπινη εξέλιξη πολλά βήματα μπροστά. Σίγουρα σε ένα εμπειρικό πλαίσιο έχουν αποδεχτεί πως οι νότες μπορεί να δημιουργήσουν εικόνες και για τον καθένα ξεχωριστές, αλλά ένα τραγουδισμένο όνομα μπορεί να μας πάει σε μία συγκεκριμένη πηγή, δηλαδή σε ένα συγκεκριμένο τραγούδι.

Ένα τέτοιο όνομα είναι και το «Roxanne», που δεν αποτελεί απλά ένα τραγούδι, αλλά επίσης το κλειδί για την πόρτα της επιτυχίας των The Police στην παγκόσμια σκηνή και ένα τραγούδι ορόσημο της μπάντας. Επίσης, είναι από τα πιο τολμηρά μουσικά πειράματα ύστερης δεκαετίας του 70, καθώς κατάφερε να συνδυάσει πολλά μουσικά ρεύματα δημιουργώντας ταυτόχρονα ένα καινούριο είδος.

Γραμμένo αποκλειστικά από τον Sting, κυκλοφόρησε ως single τον Απρίλιο του 1978 και εντάχθηκε στο ντεμπούτο άλμπουμ Outlandos d’Amour τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς. Ακολουθώντας το τραγούδι ένα μοτίβο που θέλει τα πιο εμβληματικά τραγούδια να αντιμετωπίζονται αρχικά με αδιαφορία, κατάφερα να αναδειχθεί σε παγκόσμιο hit φτάνοντας στο Νο 12 του UK Singles Chart το 1979, στο Νο 32 του Billboard Hot 100 και σε δεκάδες Top 10 σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Η πηγή της έμπνευσης για το τραγούδι ήταν το Παρίσι, κατά τη διάρκεια πιθανόν της πρώτης διεθνής περιοδείας και όπως ορίζει ο κανόνας του rock n roll, η μπάντα διέμενε σε ένα πολύ φτηνό ξενοδοχείο κοντά στην περιοχή Pigalle, γνωστή για τη νυχτερινή της ζωή στην οποία κυριαρχούσαν κυρίως γυναίκες όπου έρωτας είχε το χρώμα του χρήματος, δηλαδή εκεί που υπήρχαν πολλά πορνεία. Ο Sting, ένας κλασικός παρατηρητικός καλλιτέχνης έβλεπε την καθημερινή πραγματικότητα του δρόμου εκείνου και σκέφτηκε να συνθέσει ένα τραγούδι το οποίο δεν καταδικάζει τίποτα και κανένα, αλλά συμπάσχει και δείχνει συμπόνια.

Ο στίχος  «You don’t have to put on the red light» δεν στοχεύει σε κάποια ηθικολογία, αλλά απευθύνεται προς μια γυναίκα η οποία όπως θεωρεί ο ίδιος ο τραγουδιστής, έχει παράγει δεχτεί σε έναν φαύλο κύκλο της εμπορευματοποίησης, ένας κύκλος που ισχύει ακόμα και σήμερα και χωρίς καν να υπάρχουν κόκκινα φωτάκια ούτε περιθωριακός χαρακτηρισμός, αλλά μεταφράζεται σε έναν «επιτυχημένο» γάμο.

Το όνομα «Roxanne» δεν επιλέχθηκε τυχαία, προήλθε από μια θεατρική αφίσα του Cyrano de Bergerac που κρεμόταν στην είσοδο του ξενοδοχείου όπου διέμενε η μπάντα. Η ειρωνεία που εκφράζει το τραγούδι, δεν μπω δηλαδή μια τυχαία επιλογή αν είναι ξεκάθαρα σκόπινη καθώς το όνομα του τραγουδιού και της θεατρικής ηρωίδας συμβολίζει την αγνή, ιδεατή αγάπη στο θεατρικό δράμα ενώ στο τραγούδι, ορίζει μία σκληρή καθαρά υλική πλευρά της ανθρώπινης επαφής.

Από πλευράς μουσικής, το «Roxanne» ήταν ξεκάθαρα επαναστατικό για την εποχή του Το τραγούδι ηχογραφήθηκε στα Surrey Sound Studios με προϋπολογισμό μόλις 1.500 λιρών και χωρίς εξωτερικό παραγωγό (η παραγωγή πιστώνεται στους ίδιους τους Police, με μηχανικό ήχου τον Nigel Gray). Αρχικά, ο Sting το φαντάστηκε σε ρυθμό bossa nova, αλλά ο ντράμερ Stewart Copeland το μετέτρεψε σε έναν υβριδικό παλμό που συνδύαζε reggae offbeats, syncopated αποχρώσεις τάνγκο και λατινική ρυθμική και ότι κατέβαζε η κούτρα του σε τέμπο, αλλά μάλλον περιορίστηκε στα παραπάνω. Σε όλο αυτό ήδη μεγάλο μπέρδεμα ο κιθαρίστας Andy Summers εφάρμοσε reggae upstrokes με ελαφριά παραμόρφωση, ενώ το μπάσο του Sting κινείται μελωδικά, λειτουργώντας ως δεύτερη φωνή. Αλλά ακόμα και η ίδια η δομή του τραγουδιού παρακάμπτει τους γνωστούς κανόνες και το παραδοσιακό τύπο τύπο verse-chorus-verse και βασίζεται σε επαναλαμβανόμενες στροφές με κλιμακούμενη δραματική ένταση, καθιστώντας το ένα από τα πρώτα παραδείγματα «αφηγηματικού rock». Αλλά ακόμα και intro του τραγουδιού είναι εμβληματικό και δημιουργήθηκε με ένα ελαφρώς ξεκούρδιστο upright piano και ένα απότομο drum fill, δημιουργώντας παράλληλα την άμεση αναγνωρισιμότητα του τραγουδιού από το πρώτο δευτερόλεπτο.

Όπως σε κάθε γέννηση, ειδικά τη γέννηση κάτι σημαντικού, η κυκλοφορία του δεν είχε τίποτα να κάνει με ομαλότητα. Η A&M Records το απέρριψε αρχικά ως «μη εμπορικό» και «πολύ σκοτεινό για το ραδιόφωνο». Το πίστευε και το κυκλοφόρησε ανεξάρτητα, χωρίς όμως κάποια θετική ανταπόκριση από τους κριτικούς και το κοινό κάτι που ανάγκασα αργότερα την δισκογραφική να το επανεκδώσω το 1979. Το BBC το απαγόρευσε προσωρινά εξαιτίας της θεματολογίας του τραγουδιού που είχε να κάνει με την πορνεία, μια κίνηση που τελικά το εκτόξευσε το τραγούδι στην κορυφή και όπως γίνεται συνήθως αντί να το θάψει, του έδωσε underground αίγλη και ώθησε τις πωλήσεις. Η ομορφιά της ροκ μουσικής είναι πως η λογοκρισία, για κάποιο παράδοξο λόγο λειτουργεί πάντα ως καλύτερος μηχανισμός προώθησης είτε της μπάντας είτε του τραγουδιού, κάτι που λειτουργεί ακόμα και στην τέχνη γενικά.

Το πολιτισμικό στίγμα που άφησε το τραγούδι «Roxanne» elie κατάφερε να ξεπεράσει κατά πολύ τα όρια της δεκαετίας του 70 φτάνοντας ο σύμβολο στη δεκαετία του 80 και κρατώντας ακόμα το χαρακτήρα του και τη φρεσκάδα του ως σήμερα. Η διασκευή του τραγουδιού έχει γίνει άπειρες φορές και με διάφορα τέμπο και εκδοχές, από τη θεατρική, tango-can-can εκδοχή της ταινίας Moulin Rouge! (2001) μέχρι jazz, gypsy, symphonic και acoustic ερμηνείες. Χρησιμοποιήθηκε σε ταινίες (The Full Monty, Love Actually, 50 First Dates), τηλεοπτικές σειρές, διαφημίσεις και βιντεοπαιχνίδια, ενώ παραμένει σταθερό στοιχείο των live εμφανίσεων της μπάντας ή του προσωπικού πρότζεκτ του δημιουργού του, συχνά επεκταμένο με reggae και jazz αυτοσχεδιασμούς. Το 2004, το περιοδικό Rolling Stone το κατέταξε στη λίστα «500 Greatest Songs of All Time», ενώ το NME το ανακήρυξε «οριστικό κομμάτι της post-punk εποχής».

Αλλά και από την μεριά της ακαδημαϊκής ματιάς ως και την μουσικολογία, το τραγούδι δεν έμεινα αδιάφορα και έχει μελετηθεί η περίπτωση του ως μια σπάνια πολιτισμική υβριδικότητα η οποία κατάφερε να συνδυάσει το τζαμαϊκανό reggae, τη βρετανική rock, τους λατινικούς ρυθμούς και τη γαλλική θεατρική αναφορά σε ένα ενιαίο αφήγημα.

Ακόμα και σήμερα το «Roxanne» παραμένει συνεχίζει να ήταν ζωντανό, όχι απλά ως υπενθύμιση του παρελθόντος αλλά είναι ένας ενεργός πολιτισμικός κώδικας ακόμα και στους νέους της εποχής. Είναι απόδειξη πώς μια απλή σπίτια μπορεί να γίνει μια τεράστια φωτιά, πώς μπορεί ένα τραγούδι να γεννηθεί από μια μικρή βόλτα στο Παρίσι, να ηχογραφηθεί με ελάχιστα χρήματα, ακόμα και να λογοκριθεί από την τηλεόραση και τελικά να γίνει ήχος μιας ολόκληρης γενιάς και ξεπερνώντας την παράλληλα. Και αυτό μπορεί να φαντάζει ένα μεγάλο μυστήριο της μουσικής, δηλαδή ότι η πιο σκληρή πραγματικότητα η οποία καταφέρνει να μεταμορφωθεί σε ρυθμό και στίχους μπορεί να γίνει αθάνατη, αλλά στη μουσική κάτι τέτοιο μπορεί να είναι κοινότυπο.

Jacek Henryk Maniakowski