The Police - Roxanne

Υπάρχει μια κινεζική ρήση που λέει πως μια εικόνα αξίζει όσο 1000 λέξεις, ίσως στη σημερινή εποχή μπορεί να θεωρηθεί και προφητική κιόλας, καθώς έχουμε περάσει στην εποχή της εικόνας εδώ και δεκαετίες και ίσως στην αντεξέλιξη του ανθρώπου, που από homo sapiens έχει γίνει homo videms, ανθρωπος κοιτάζει δηλαδή άνθρωπος που κοιτάζει χωρίς να βλέπει, πάντα παίζοντας με την αρχαία ελληνική γλώσσα όπου το βλέπω σημαίνει και γνωρίζω. Αλλά αν υποθέσουμε προς μία νότα μπορεί να δημιουργήσει 1000 εικόνες, τότε η μουσική μπορεί να πάει την ανθρώπινη εξέλιξη πολλά βήματα μπροστά. Σίγουρα σε ένα εμπειρικό πλαίσιο έχουν αποδεχτεί πως οι νότες μπορεί να δημιουργήσουν εικόνες και για τον καθένα ξεχωριστές, αλλά ένα τραγουδισμένο όνομα μπορεί να μας πάει σε μία συγκεκριμένη πηγή, δηλαδή σε ένα συγκεκριμένο τραγούδι.

Ένα τέτοιο όνομα είναι και το «Roxanne», που δεν αποτελεί απλά ένα τραγούδι, αλλά επίσης το κλειδί για την πόρτα της επιτυχίας των The Police στην παγκόσμια σκηνή και ένα τραγούδι ορόσημο της μπάντας. Επίσης, είναι από τα πιο τολμηρά μουσικά πειράματα ύστερης δεκαετίας του 70, καθώς κατάφερε να συνδυάσει πολλά μουσικά ρεύματα δημιουργώντας ταυτόχρονα ένα καινούριο είδος.

Γραμμένo αποκλειστικά από τον Sting, κυκλοφόρησε ως single τον Απρίλιο του 1978 και εντάχθηκε στο ντεμπούτο άλμπουμ Outlandos d’Amour τον Οκτώβριο της ίδιας χρονιάς. Ακολουθώντας το τραγούδι ένα μοτίβο που θέλει τα πιο εμβληματικά τραγούδια να αντιμετωπίζονται αρχικά με αδιαφορία, κατάφερα να αναδειχθεί σε παγκόσμιο hit φτάνοντας στο Νο 12 του UK Singles Chart το 1979, στο Νο 32 του Billboard Hot 100 και σε δεκάδες Top 10 σε ολόκληρη την Ευρώπη.

Η πηγή της έμπνευσης για το τραγούδι ήταν το Παρίσι, κατά τη διάρκεια πιθανόν της πρώτης διεθνής περιοδείας και όπως ορίζει ο κανόνας του rock n roll, η μπάντα διέμενε σε ένα πολύ φτηνό ξενοδοχείο κοντά στην περιοχή Pigalle, γνωστή για τη νυχτερινή της ζωή στην οποία κυριαρχούσαν κυρίως γυναίκες όπου έρωτας είχε το χρώμα του χρήματος, δηλαδή εκεί που υπήρχαν πολλά πορνεία. Ο Sting, ένας κλασικός παρατηρητικός καλλιτέχνης έβλεπε την καθημερινή πραγματικότητα του δρόμου εκείνου και σκέφτηκε να συνθέσει ένα τραγούδι το οποίο δεν καταδικάζει τίποτα και κανένα, αλλά συμπάσχει και δείχνει συμπόνια.

Ο στίχος  «You don’t have to put on the red light» δεν στοχεύει σε κάποια ηθικολογία, αλλά απευθύνεται προς μια γυναίκα η οποία όπως θεωρεί ο ίδιος ο τραγουδιστής, έχει παράγει δεχτεί σε έναν φαύλο κύκλο της εμπορευματοποίησης, ένας κύκλος που ισχύει ακόμα και σήμερα και χωρίς καν να υπάρχουν κόκκινα φωτάκια ούτε περιθωριακός χαρακτηρισμός, αλλά μεταφράζεται σε έναν «επιτυχημένο» γάμο.

Το όνομα «Roxanne» δεν επιλέχθηκε τυχαία, προήλθε από μια θεατρική αφίσα του Cyrano de Bergerac που κρεμόταν στην είσοδο του ξενοδοχείου όπου διέμενε η μπάντα. Η ειρωνεία που εκφράζει το τραγούδι, δεν μπω δηλαδή μια τυχαία επιλογή αν είναι ξεκάθαρα σκόπινη καθώς το όνομα του τραγουδιού και της θεατρικής ηρωίδας συμβολίζει την αγνή, ιδεατή αγάπη στο θεατρικό δράμα ενώ στο τραγούδι, ορίζει μία σκληρή καθαρά υλική πλευρά της ανθρώπινης επαφής.

Από πλευράς μουσικής, το «Roxanne» ήταν ξεκάθαρα επαναστατικό για την εποχή του Το τραγούδι ηχογραφήθηκε στα Surrey Sound Studios με προϋπολογισμό μόλις 1.500 λιρών και χωρίς εξωτερικό παραγωγό (η παραγωγή πιστώνεται στους ίδιους τους Police, με μηχανικό ήχου τον Nigel Gray). Αρχικά, ο Sting το φαντάστηκε σε ρυθμό bossa nova, αλλά ο ντράμερ Stewart Copeland το μετέτρεψε σε έναν υβριδικό παλμό που συνδύαζε reggae offbeats, syncopated αποχρώσεις τάνγκο και λατινική ρυθμική και ότι κατέβαζε η κούτρα του σε τέμπο, αλλά μάλλον περιορίστηκε στα παραπάνω. Σε όλο αυτό ήδη μεγάλο μπέρδεμα ο κιθαρίστας Andy Summers εφάρμοσε reggae upstrokes με ελαφριά παραμόρφωση, ενώ το μπάσο του Sting κινείται μελωδικά, λειτουργώντας ως δεύτερη φωνή. Αλλά ακόμα και η ίδια η δομή του τραγουδιού παρακάμπτει τους γνωστούς κανόνες και το παραδοσιακό τύπο τύπο verse-chorus-verse και βασίζεται σε επαναλαμβανόμενες στροφές με κλιμακούμενη δραματική ένταση, καθιστώντας το ένα από τα πρώτα παραδείγματα «αφηγηματικού rock». Αλλά ακόμα και intro του τραγουδιού είναι εμβληματικό και δημιουργήθηκε με ένα ελαφρώς ξεκούρδιστο upright piano και ένα απότομο drum fill, δημιουργώντας παράλληλα την άμεση αναγνωρισιμότητα του τραγουδιού από το πρώτο δευτερόλεπτο.

Όπως σε κάθε γέννηση, ειδικά τη γέννηση κάτι σημαντικού, η κυκλοφορία του δεν είχε τίποτα να κάνει με ομαλότητα. Η A&M Records το απέρριψε αρχικά ως «μη εμπορικό» και «πολύ σκοτεινό για το ραδιόφωνο». Το πίστευε και το κυκλοφόρησε ανεξάρτητα, χωρίς όμως κάποια θετική ανταπόκριση από τους κριτικούς και το κοινό κάτι που ανάγκασα αργότερα την δισκογραφική να το επανεκδώσω το 1979. Το BBC το απαγόρευσε προσωρινά εξαιτίας της θεματολογίας του τραγουδιού που είχε να κάνει με την πορνεία, μια κίνηση που τελικά το εκτόξευσε το τραγούδι στην κορυφή και όπως γίνεται συνήθως αντί να το θάψει, του έδωσε underground αίγλη και ώθησε τις πωλήσεις. Η ομορφιά της ροκ μουσικής είναι πως η λογοκρισία, για κάποιο παράδοξο λόγο λειτουργεί πάντα ως καλύτερος μηχανισμός προώθησης είτε της μπάντας είτε του τραγουδιού, κάτι που λειτουργεί ακόμα και στην τέχνη γενικά.

Το πολιτισμικό στίγμα που άφησε το τραγούδι «Roxanne» elie κατάφερε να ξεπεράσει κατά πολύ τα όρια της δεκαετίας του 70 φτάνοντας ο σύμβολο στη δεκαετία του 80 και κρατώντας ακόμα το χαρακτήρα του και τη φρεσκάδα του ως σήμερα. Η διασκευή του τραγουδιού έχει γίνει άπειρες φορές και με διάφορα τέμπο και εκδοχές, από τη θεατρική, tango-can-can εκδοχή της ταινίας Moulin Rouge! (2001) μέχρι jazz, gypsy, symphonic και acoustic ερμηνείες. Χρησιμοποιήθηκε σε ταινίες (The Full Monty, Love Actually, 50 First Dates), τηλεοπτικές σειρές, διαφημίσεις και βιντεοπαιχνίδια, ενώ παραμένει σταθερό στοιχείο των live εμφανίσεων της μπάντας ή του προσωπικού πρότζεκτ του δημιουργού του, συχνά επεκταμένο με reggae και jazz αυτοσχεδιασμούς. Το 2004, το περιοδικό Rolling Stone το κατέταξε στη λίστα «500 Greatest Songs of All Time», ενώ το NME το ανακήρυξε «οριστικό κομμάτι της post-punk εποχής».

Αλλά και από την μεριά της ακαδημαϊκής ματιάς ως και την μουσικολογία, το τραγούδι δεν έμεινα αδιάφορα και έχει μελετηθεί η περίπτωση του ως μια σπάνια πολιτισμική υβριδικότητα η οποία κατάφερε να συνδυάσει το τζαμαϊκανό reggae, τη βρετανική rock, τους λατινικούς ρυθμούς και τη γαλλική θεατρική αναφορά σε ένα ενιαίο αφήγημα.

Ακόμα και σήμερα το «Roxanne» παραμένει συνεχίζει να ήταν ζωντανό, όχι απλά ως υπενθύμιση του παρελθόντος αλλά είναι ένας ενεργός πολιτισμικός κώδικας ακόμα και στους νέους της εποχής. Είναι απόδειξη πώς μια απλή σπίτια μπορεί να γίνει μια τεράστια φωτιά, πώς μπορεί ένα τραγούδι να γεννηθεί από μια μικρή βόλτα στο Παρίσι, να ηχογραφηθεί με ελάχιστα χρήματα, ακόμα και να λογοκριθεί από την τηλεόραση και τελικά να γίνει ήχος μιας ολόκληρης γενιάς και ξεπερνώντας την παράλληλα. Και αυτό μπορεί να φαντάζει ένα μεγάλο μυστήριο της μουσικής, δηλαδή ότι η πιο σκληρή πραγματικότητα η οποία καταφέρνει να μεταμορφωθεί σε ρυθμό και στίχους μπορεί να γίνει αθάνατη, αλλά στη μουσική κάτι τέτοιο μπορεί να είναι κοινότυπο.

Jacek Henryk Maniakowski