Nits - Nescio

Ο ήρωας ενός μυθιστορήματος είναι ουσιαστικά παγωμένος στο χρόνο. Δεν αλλάζει, δεν εξελίσσεται, δεν μετουσιάζεται ούτε καν αλλάζει προοπτική ή επιδιώξεις. Είναι σταθερός σ όλο το μυθιστόρημα και κατά την διάρκεια όλης της αφήγησης. Ουσιαστικά ο συγγραφέας παίρνει μια στιγμή, ανεξάρτητα από το εύρος αυτής, και γύρω από αυτήν πλέκει την αφήγησή του. Άρα, χάρη της συγγραφής ο χαρακτήρας τον οποίο επέλεξε ο συγγραφέας πρέπει να είναι σταθερός. Για ένα τραγούδι κάτι τέτοιο είναι αυτονόητο, καθώς η διάρκεια του δεν επιτρέπει να αναφερθεί η εξέλιξη του ή έστω κάποια αλλαγή στο χαρακτήρα του. Παρ όλα αυτά, μπορεί να αφήσει μια υπόνοια εξέλιξη ή διαφοροποίησης, αφήνοντας τη φαντασία του αναγνώστη ή ακροατή να πλέξει αυτή τη δικιά της εξέλιξη της ιστορίας που αφηγείται ένα μυθιστόρημα ή ένα τραγούδι.

Οι Nits είναι μια μπάντα, που σαν σύγχρονοι βάρδοι μετατρέπουν τις εμπειρίες τους σε τραγούδια. Σαν Progressive rock συγκρότημα, οι επιτυχίες τους είναι ελάχιστες, αλλά πάντα υπάρχει ένα τραγούδι που τους γνωρίζει στο ευρύ κοινό. Η πρώτη επιτυχία τους, τους έκανε διάσημους εντός των συνόρων τους, το 1983, 9 χρόνια μετά την δημιουργία τους. Το "Nescio" τους χάρισε και το πρώτο βραβείο Edison, μεγαλύτερο μουσικό βραβείο της χώρας τους, για το άλμπουμ τους Omsk — ένα όνομα που δεν είναι τυχαίο, καθώς παραπέμπει στην ομώνυμη πόλη της Σιβηρίας, συμβολίζοντας την απομόνωση, το ψύχος και την αίσθηση του "εξόριστου" που βιώνουν οι χαρακτήρες του Nescio, αλλά και η ίδια η μπάντα που προσπαθούσε να βρει τον δρόμο της έξω από τα στενά όρια της εμπορικής μουσικής σκηνής. Αν και το In The Dutch Mountains είναι πιο αναγνωρίσιμο τραγούδι τους, το "Nescio" παραμένει η μεγαλύτερη επιτυχία τους ως τώρα, φτάνοντας στο Νο. 8 του Dutch Top 40 το 1983 και παραμένοντας στα charts για αρκετές εβδομάδες. Θεωρείται πλέον κλασικό κομμάτι και συμπεριλαμβάνεται συχνά στη λίστα Top 2000 του ολλανδικού ραδιοφώνου, που ψηφίζεται από το κοινό ως τα καλύτερα τραγούδια όλων των εποχών. 

Το λυρικό μέρος των τραγουδιών είναι αποκλειστικότητα του Henk Hofstede και η θεματολογία είναι οι εμπειρίες του, αλλά και πρόσωπα της τέχνης ή των γραμμάτων. Το δραματικό "Nescio", που σημαίνει στα λατινικά δεν ξέρω, είναι το προσωνύμιο του Ολλανδού συγγραφέα Jan Hendrik Frederik Grönloh. Το έργο του αναγνωρίστηκε μετά τον θάνατο το 1961. Άρχισε να γράφει χρησιμοποιώντας το ψευδώνυμο του, αλλά μάλλον δεν το βοήθησε ιδιαίτερα. Μόλις υπέγραψε τα βιβλία του με το πραγματικό του όνομα, τότε κέρδισε κάποια προσοχή από τους κριτικούς. Ο Grönloh ζούσε μια έντονη διπλή ζωή: εργαζόταν ως διευθυντικό στέλεχος σε μια μεγάλη εμπορική εταιρεία (η Holland-Bombay Trading Company) και ήταν ένα απόλυτα "καθωσπρέπει" μέλος της αστικής τάξης, ενώ τα βράδια έγραφε ως Nescio για τους αλήτες και τους ονειροπόλους που απέρριπταν αυτόν ακριβώς τον τρόπο ζωής. Αυτή η εσωτερική σύγκρουση αντανακλάται και στο τραγούδι, όπου ο Hofstede φαίνεται να συμπάσχει με την ανάγκη του ήρωα να δραπετεύσει από τα κοινωνικά πρότυπα. Ο Nescio εστιάζει σε αδύναμους χαρακτήρες, όπως στο De uitvreter. Και αυτός είναι ουσιαστικός χαρακτήρας και του τραγουδιού των Nits.

Η λέξη uitvreter σημαίνει αργόσχολος, αλλά δηλώνει και κάποιον που ζει με τα λεφτά άλλων. Ο ήρωας θέλει να ζει σαν μποέμ, αλλά τα δικά του ιδανικά είναι αντίθετα με τις απαιτήσεις της κοινωνίας. Αφού δεν μπορούσε να βρει τον παράδεισο του, αποφασίζει να αυτοκτονήσει σε ένα όμορφο μέρος, πηδώντας από μια γέφυρα. Ο χαρακτήρας του Japi δεν είναι αποκλειστικά φανταστικός· βασίζεται σε πραγματικό πρόσωπο, τον J.A. Keizer, φίλο του Grönloh από τα φοιτητικά του χρόνια. Ο Keizer ήταν ένας μποέμ που ζούσε εις βάρος των φίλων του και τελικά αυτοκτόνησε πραγματικά πέφτοντας από γέφυρα. Ο Grönloh έγραψε την ιστορία ως έναν τρόπο να διαχειριστεί τον θάνατο του φίλου του και την ενοχή που ένιωθε που δεν μπόρεσε να τον βοηθήσει.

Το λυρικό μέρος είναι μια συνέχεια του βιβλίου του Ολλανδού συγγραφέα και διαδραματίζεται σε κάποια παραδεισένια ιταλική πόλη, γι αυτό και το τραγούδι είναι γραμμένο και στα ιταλικά και στα αγγλικά. Ο κεντρικός χαρακτήρας του βιβλίου είναι ο Japi, όπως και του τραγουδιού. Το όνομα Nescio, που ακούγεται στους στίχους, είναι κάλεσμα στον συγγραφέα. Ο Henk Hofstede έχει δηλώσει σε συνεντεύξεις ότι ήθελε να γράψει έναν ύμνο στον Nescio, τον συγγραφέα που λάτρευε. Το βιβλίο τελειώνει με το Japi να πηδάει από μια γέφυρα, στους στίχους των Nits ο ήρωας δεν παθαίνει τίποτα πηδώντας από την γέφυρα και δηλώνει την ευτυχία του σε αυτόν τον ιταλικό παράδεισο.... Nescio/ Questo paradiso. Επιλέγοντας να δώσει στον Japi ένα happy end στην Ιταλία, ο Hofstede ουσιαστικά συνομιλεί με το φάντασμα του συγγραφέα, λέγοντάς του: "Εσύ δεν μπόρεσες να σώσεις τον ήρωά σου, αλλά εμείς μέσω της μουσικής μπορούμε να του χαρίσουμε τον παράδεισο που αναζητούσε". Η φράση "Nescio" που επαναλαμβάνεται στο ρεφρέν λειτουργεί σαν ξόρκι ή προσευχή προς τον δημιουργό.

Ένα ακόμη χαρακτηριστικό των Nits, που φαίνεται έντονα στο "Nescio", είναι η αντίθεση ανάμεσα στη μουσική και τους στίχους. Ενώ οι στίχοι μιλούν για αυτοκτονία, απόγνωση και κοινωνικό αποκλεισμό, η μουσική είναι ρυθμική, σχεδόν χορευτική και φωτεινή, με έντονα πλήκτρα και μελωδικές γραμμές. Αυτή η επιλογή τονίζει την ειρωνεία: ο ήρωας βρίσκει τελικά την ευτυχία εκεί που το βιβλίο τον οδηγούσε στον θάνατο. Η μουσική "δικαιώνει" την επιλογή του Japi να ζήσει.

Το τραγούδι έχει διασκευαστεί από αρκετούς Ολλανδούς καλλιτέχνες, κυρίως σε tribute συναυλίες και συλλογές αφιερωμένες στους Nits, ενώ η ίδια η μπάντα το έχει παρουσιάσει σε διαφορετικές εκδοχές κατά τη διάρκεια των ζωντανών τους εμφανίσεων, προσθέτοντας συχνά νέες ενορχηστρώσεις και επεκτείνοντας το κομμάτι πέρα από τη στούντιο εκδοχή του. Το "Nescio" παραμένει ένα από τα πιο αγαπημένα κομμάτια του ολλανδικού ροκ ρεπερτορίου και ένα σπάνιο παράδειγμα τραγουδιού που δεν απλώς αναφέρεται σε ένα λογοτεχνικό έργο, αλλά το συνεχίζει και το ολοκληρώνει με τον δικό του τρόπο.

Δεν είναι λίγες φορές που ένα τραγούδι σώζει ζωές και ακόμα περισσότερες που ένα τραγούδι σώζει ψυχές. Αλλά πρέπει να είναι η μοναδική ή από τις ελάχιστες, που ένα τραγούδι καταφέρνει να σώσει έναν φανταστικό χαρακτήρα, αλλά και την ψυχή του.

 Jacek Henryk Maniakowski