Πως μπορούσες να μάθεις για την Metal στην Ελλάδα των 80s

 

Όλες πράξεις του ανθρώπου έχουν να κάνουν με δυο κατευθύνσεις: την αναπαραγωγή του και την αναζήτηση τροφής. Η τροφή δεν είναι μόνο η υλική, αλλά και νοητική, συναισθηματική και πνευματική. Ουσιαστικά καλύπτοντας τις βασικές ανάγκες του προς επιβίωση, αναζητά μια συναισθηματική κάλυψη, νοητικά ερεθίσματα και αργότερα  μια κάποια πνευματικότητα, συνήθως με την μορφή κάποια θεότητας. Ακριβώς όπως τα ορίζει η  πυραμίδα των αναγκών του Maslow.

Στην δεκαετία του τίποτα, όπως έχει ειπωθεί από μουσικούς κριτικούς για ‘80s, κάτι καινούργιο ερχόταν στο προσκήνιο. Η Metal μουσική, άφηνε την νηπιακή της ηλικία και επίμονα ζητούσε την θέση της στην παγκόσμια μουσική σκηνή. Παρ’ όλη την στοχοποίηση από συντηρητικούς κύκλους σε παγκόσμιο επίπεδο, χάρη στους οπαδούς της, δεν παρέδιδε … τις κιθάρες. Οι νέες μπάντες ξεφύτρωναν σε όλες τις χώρες, μαζί με τα νέα της είδη. Όμως στην μετα-χουντική Ελλάδα, πως μπορούσε κάποιος να μάθει για νέες κυκλοφορίες ή και μπάντες.

Ο τύπος γύρω από αυτήν μουσική σχεδόν ανύπαρκτος, με μοναδική πηγή το περιοδικό «Ποπ & Ροκ», το οποίο ουσιαστικά «έθαβε» ουκ ολίγα αριστουργήματα κάποιων ονομάτων, οι οποία ήταν καταξιωμένα μεν, αλλά σε άλλες χώρες. Ο λόγος γι αυτό, δεν είχε να κάνει με δόλο, αλλά ουσιαστικά τις «δισκοκριτικές» τις έκανε ένας, οποίος δεν ήταν και πολύ φίλος με την μουσική αυτή. Η προσθήκη του Στάθη Παναγιωτόπουλου στην συντακτική ομάδα, βελτίωσε κάπως την κατάσταση. Στα μέσα της δεκαετίας όμως εμφανίζεται το “Heavy Metal” μετέπειτα “Metal Hammer”, ουσιαστικά πρώτος μουσικός οδηγός στα δύσκολα αυτά χρόνια στην Ελλάδα.

Όμως, για ένα διψασμένο μεταλλά ούτε και αυτό ήταν αρκετό για τις μουσικές του αναζητήσεις. Έτσι δημιούργησε αρκετούς τρόπους, ώστε να βρει κάποιο καινούργιο διαμαντάκι ή ακόμα να ανακαλύψει κάποιο παλιό. Ας δούμε τους τρόπου με τους οποίου επέλεγε να αγοράσει κάποιο άλμπουμ, στην φτωχή από metal, μουσική αγορά.

-        Οι συγγενείς από το εξωτερικό: είτε με κάποια επίσκεψη στην Δ. Γερμανία κυρίως είτε σαν παραγγελία, αν δεν είχαν φρίξει βλέποντας μόνο το εξώφυλλο κάποιου άλμπουμ

-        Οι δίσκοι βινυλίου της metal ήταν κατά βάση εισαγωγής, αυτό σήμαινε πως ήταν αρκετά ακριβοί, συνήθως 2-3 φορές ακριβότεροι από αυτούς των ελληνικών εταιριών. Οι οποίες δεν προτιμούσαν την σκληρή μουσική. Άρα, τα λιγοστά δισκάδικα, τα οποία είχαν άλμπουμ εισαγωγής της σκληρής μουσικής, τα πουλούσαν υπερ-τιμολογημένα. Περιθώριο λάθος, μπορεί να στοίχιζε το χαρτζιλίκι δυο εβδομάδων τουλάχιστον. Για να ακούσεις πριν τι αγόραζες, μάλλον απίθανο, γιατί απλά όλα ήταν σε κλειστές συσκευασίες. Απλά καθόσουν δίπλα σε πιο «πάλιουρες» για να κρυφο-ακούσεις τις απόψεις τους.

-        Κάποια βιβλιοπωλεία είχαν «Ξένο Τύπο», όπου μερικές φορές έβρισκες περιοδικά για μουσική, αλλά κανένα για metal. Ειδικά το γερμανικό 15-ημερο  Bravo, που και που είχε κάποιες αναφορές στις νέες κυκλοφορίες. Μέσα από τις γερμανικές λέξεις, μπορούσες να ξεχωρίσεις κάποιους αγγλικού τίτλους.

-        Με την εμφάνιση του περιοδικού “Heavy Metal”, άρχισαν να εμφανίζονται πρώτες αγγελίες για ανταλλαγή κασετών. Ουσιαστικά ήταν ο πιο σίγουρος και τίμιος τρόπος για ανταλλαγή μουσικών απόψεων και αναζήτησης νέων ειδών, που ξεφύτρωναν σαν μανιτάρια μετά την βροχή. Η παραγωγή φυσικά ήταν από κακή ως άθλια, αλλά μας έφτανε.

-        Αργότερα, κάποια δισκάδικα είχαν κασέτες ντέμο, συνήθως τοπικών συγκροτημάτων, αλλά και αντιγραφές από μπάντες του εξωτερικού. Η υπερ-τιμολογούμενη κασέτα ήταν σαν να έπαιζες σε «πειραγμένη» λοταρία κάποιου πανηγυριού. Οι πιθανότητες να βρεις κάτι αξιόλογο ήταν 1 προς 10. Ωστόσο, υπήρχαν διαμαντάκια όπως αυτό των Deceptor.

-        Οι δισκοκριτικές ήταν επίσης κορώνα-γράμματα, καθώς ο τομέας της μουσικής αρθρογραφίας ήταν στα επίπεδα του… γραφικού. Ακόμα κλαίω τα 5000 δρχ που έδωσα για δίσκο των Mentors, μοναδικών αντιπροσώπων και βασιλιάδων της Porn Metal. Φυσικά υποψίες για χρηματισμό κάποιων συντακτών, πάντα πλανιόνταν πάνω από τα κεφάλια μας.

-        Καθώς τα ερεθίσματα λίγα, προσπαθούσαμε να ανακαλύψουμε στα «πάντα» καινούργιες μπάντες. Ακόμα και παρατηρώντας τα μπλουζάκια των ειδώλων μας. Για παράδειγμα οι Misfits έγιναν γνωστοί χάρη στο μπλουζάκι που φορούσε ο James Hetfield των Metallica. Αλλά και πολλά ακόμα ονόματα ανακαλύφθηκα από μπλούζες, που φορούσαν μέλη άλλων συγκροτημάτων

-        Φυσικά, η ανταλλαγή ιδεών μεταξύ άλλων μεταλλάδων ήταν η βασική πηγή γνώσης, αλλά κατά βάση συνομήλικων, καθώς οι μεγαλύτεροι δεν ήταν ιδιαίτερα διαθέσιμοι για μια μουσική συζήτηση με μικρότερους.

Σίγουρα, σε κάποιες άλλες χώρες τα πράγματα ήταν ακόμα πιο δύσκολα. Αλλά βλέπουμε πως και σήμερα η αναπαραγωγή και το άκουσμα της metal μπορεί να στοιχίσει και την ζωή κάποιου. Ίσως κάποιοι θα δουν έναν ρομαντισμό μέσα από αυτήν την υπενθύμιση, ωστόσο  τα πράγματα ήταν αρκετά δύσκολα για μεταλλάδες της εποχής εκείνης, καθώς ήταν εισπράκτορες κάθε στερεοτυπικής προκατάληψης. Οι νεότεροι δεν μπορούν να φανταστούν καν πως ήταν η μουσική αναζήτηση χωρίς διαδίκτυο και τις μουσικές πλατφόρμες.

Ευχαριστώ ιδιαίτερα το Δημήτρη Μάλαμα για την κουβέντα αυτήν, αλλά και για τις κασέτες που μου έγραφε τότε.

Jacek Henryk Maniakowski

Μεταλλάδες της δεκαετίας του ’80: Πιο ευτυχισμένοι απ’ όσο φαντάζεσαι

  

Ένας σπόρος έχει σκληρό περίβλημα και σχεδόν πάντα έχει ταπεινή όψη. Ίσως γιατί λειτουργεί σαν σύμβολο και μόνο ένας γνώστης μπορεί να δει το μέλλον του και πως μπορεί να γίνει ένα εντυπωσιακό δέντρο. Αυτό βρίσκει ωραία παρομοίωση στους φίλους της metal μουσικής, πριν το είδος να έχει τακτική παρουσία στα charts και να ακούγεται ακόμα και σε διαφημίσεις. Οι οπαδοί της ήταν δακτυλοδεικτούμενοι και δεν είχαν αποδοχή από τον μέσο πολίτη των «δυτικών» χωρών, αλλά κάποιοι λίγοι μπορούσαν να κατανοήσουν πως το μεγαλείο του σκληρού ήχου, είχε και άλλα προτερήματα. Αυτά ακόμα και σήμερα δύσκολα μπορούν να παρατηρηθούν από αδαή και προκατειλημμένο, δηλ. τη μερίδα του πληθυσμού που εκλέγει κυβερνήσεις.

 

Η δεκαετία του ’80 έχει χαρακτηριστεί από πολλούς ως «η δεκαετία του τίποτα». Για τους οπαδούς της σκληρής μουσικής, όμως, ήταν μια εποχή αναμονής, αντίστασης και τελικά δικαίωσης. Στα σχολεία, οι μεταλλάδες ήταν συχνά κλειστές παρέες, δακτυλοδεικτούμενοι και στόχοι προκατάληψης. Η μουσική τους δεχόταν επιθέσεις από πουριτανικές ομάδες, ενώ δεν έλειψαν και οι δικαστικές διώξεις. Ακόμα και σήμερα, κάποιοι συνεχίζουν να κατηγορούν τη metal ότι προτρέπει σε ναρκωτικά ή «σκοτεινές λατρείες». Όμως εμείς, οι οπαδοί της, γνωρίζουμε καλά πως όλα αυτά είναι μύθοι και φαντασιώσεις.

Και πλέον, η ίδια η επιστήμη έρχεται να το επιβεβαιώσει. Η σειρά MythBusters του Discovery Channel είχε δείξει ότι η metal μουσική κάνει… τα μπιζέλια πιο παραγωγικά σε σχέση με άλλα είδη. Αλλά τι γίνεται με εμάς που τη ζήσαμε στα ’80s και συνεχίζουμε να την αγαπάμε;

 

Το ιστορικό πλαίσιο της δαιμονοποίησης

Τότε, η pop κουλτούρα και πολιτικοί κύκλοι είχαν ξεκινήσει μια εκστρατεία δαιμονοποίησης της σκληρής μουσικής. Οι ακροάσεις στο Κογκρέσο και οι δίκες — όπως εκείνη των Judas Priest μετά την αυτοκτονία δύο εφήβων — ενίσχυαν τον φόβο. Το συγκρότημα αθωώθηκε, αλλά το «κυνήγι μαγισσών» είχε ήδη αφήσει το στίγμα του.

Η δεκαετία του ’80 σημαδεύτηκε από μια πολιτισμική υστερία γύρω από τον Σατανισμό, γνωστή ως Satanic Panic. Οργανώσεις όπως το Parents Music Resource Center (PMRC), με επικεφαλής την Tipper Gore, στοχοποίησαν τη metal μουσική ως επικίνδυνη για τη νεολαία. Η περίφημη λίστα “Filthy Fifteen” περιλάμβανε τραγούδια των Judas Priest, Mötley Crüe και Twisted Sister, κατηγορώντας τα για βία, σεξουαλικότητα και σατανισμό.

 

Η δίκη των Judas Priest το 1990, μετά την αυτοκτονία δύο εφήβων, ήταν αποκορύφωμα αυτής της δαιμονοποίησης. Οι κατηγορίες περί “κρυφών μηνυμάτων” στο άλμπουμ Stained Class απορρίφθηκαν, αλλά η ζημιά στην εικόνα της metal είχε ήδη γίνει. Οι ακροάσεις στο Κογκρέσο και οι δραματικές μαρτυρίες γονέων ενίσχυαν τον φόβο, δημιουργώντας ένα κλίμα ηθικού πανικού.

 

 

Έτος	Γεγονός
1985	Ίδρυση του PMRC από την Tipper Gore – δημιουργία της λίστας “Filthy Fifteen”
1985	Ακροάσεις στο Κογκρέσο για τους στίχους της metal και rock μουσικής
1986	Καμπάνιες ενάντια στους Iron Maiden και Metallica για “σατανιστική επιρροή”
1990	Δίκη των Judas Priest για υποτιθέμενα κρυφά μηνύματα στο άλμπουμ Stained Class
1991	Αθώωση των Judas Priest – αποτυχία της θεωρίας περί “subliminal messages”
2015	Δημοσίευση της έρευνας Howe – επιστημονική αποκατάσταση των metal fans των ’80s

 

 

Η ψυχολογική ταυτότητα του μεταλλά

 

Η εφηβεία είναι περίοδος διαμόρφωσης ταυτότητας, όπως περιγράφει ο Erik Erikson. Η συμμετοχή σε μουσικές υποκουλτούρες, όπως η metal, προσφέρει αίσθηση του “ανήκειν”, ενισχύει την αυτονομία και λειτουργεί ως ψυχικό καταφύγιο για ανήσυχους νέους. Οι fans δεν είναι απλώς ακροατές — είναι μέλη μιας “tribe” με κοινές αξίες, σύμβολα και εμπειρίες.

 

Η metal κοινότητα χαρακτηρίζεται από συνοχή, αυθεντικότητα και συναισθηματική ένταση. Αυτή η ταυτότητα λειτουργεί ως προστατευτικός μηχανισμός απέναντι σε κοινωνικές πιέσεις και ψυχολογικές δυσκολίες. Όπως δείχνει η έρευνα της Tasha Howe, η αίσθηση κοινότητας και η συναισθηματική σύνδεση με τη μουσική ενισχύουν την ψυχική ανθεκτικότητα.

 

Σύγκριση με άλλες μουσικές κοινότητες

Έρευνες δείχνουν ότι οι οπαδοί της pop ή της mainstream μουσικής συχνά αναζητούν εξωτερική επιβεβαίωση και παρουσιάζουν υψηλότερα επίπεδα κοινωνικού άγχους. Αντίθετα, οι metal fans έχουν χαμηλότερη ανάγκη για κοινωνική αποδοχή και υψηλότερη συναισθηματική ανθεκτικότητα. Η metal δεν είναι απλώς “σκληρός ήχος” — είναι ψυχολογική δομή.

Η σύγκριση με άλλες μουσικές κοινότητες αναδεικνύει ότι οι μεταλλάδες αντιμετωπίζουν το σκοτάδι κατάματα και το μετατρέπουν σε δύναμη. Η μουσική τους δεν είναι διαφυγή — είναι επεξεργασία.

Δείκτης / Ομάδα	Metal Fans	Pop Fans	EDM Fans	Hip-Hop Fans
Νεανική ευτυχία	Υψηλή	Μέτρια	Υψηλή (ευφορική)	Μέτρια
Συναισθηματική ανθεκτικότητα	Πολύ υψηλή	Χαμηλή	Μέτρια	Υψηλή
Ανάγκη για κοινωνική αποδοχή	Χαμηλή	Υψηλή	Μέτρια	Μέτρια
Ενοχές για το παρελθόν	Χαμηλές	Υψηλές	Μέτριες	Μέτριες
Ψυχολογική στήριξη από κοινότητα	Ισχυρή	Αδύναμη	Εποχιακή	Ισχυρή
Τάση για εξαρτήσεις	Ίδιες πιθανότητες με άλλες ομάδες	Ελαφρώς αυξημένη	Αυξημένη	Εξαρτάται από το περιβάλλον

Σημείωση: Τα δεδομένα βασίζονται σε συγκριτικές μελέτες και αναλύσεις από Psychology Today, The Conversation και την έρευνα Howe.

 

Πολιτισμική επιρροή και παγκόσμια κοινότητα

Η metal δεν είναι μόνο μουσική — είναι πολιτισμικό φαινόμενο. Από τη μόδα (δερμάτινα, καρφιά, μαύρα μπλουζάκια) μέχρι την εικονογραφία (νεκροκεφαλές, δράκοι, φλόγες), η αισθητική της metal επηρέασε τον κινηματογράφο, τα video games και την τέχνη. Φεστιβάλ όπως το Wacken Open Air ή το Hellfest συγκεντρώνουν εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους κάθε χρόνο, δημιουργώντας διεθνείς κοινότητες με κοινή γλώσσα: τον ήχο.

 

Σύγχρονη επιστημονική στήριξη

Η απάντηση έρχεται από την έρευνα Self and Identity και το κεφάλαιο “Three Decades Later: The Life Experiences and Mid-Life Functioning of 1980s Heavy Metal Groupies, Musicians, and Fans”, με επικεφαλής την ψυχολόγο Tasha R. Howe του Humboldt State University. Δημοσιευμένη το 2015, η μελέτη αναιρεί τις προκαταλήψεις της δεκαετίας του ’80, που παρουσίαζαν τη metal ως επικίνδυνη για την ψυχική ανάπτυξη των νέων.

Νευροεπιστημονικές μελέτες δείχνουν ότι η ακρόαση metal ενεργοποιεί περιοχές του εγκεφάλου που σχετίζονται με συναισθηματική εκτόνωση, αυτορρύθμιση και αίσθημα ελέγχου. Παρά την ένταση, η δομή της μουσικής προσφέρει προβλεψιμότητα και ασφάλεια. Η metal μπορεί να μειώσει το άγχος, να ενισχύσει τη συγκέντρωση και να βοηθήσει στην επεξεργασία αρνητικών συναισθημάτων.

Σύμφωνα με την ίδια έρευνα, το τρίπτυχο sex, drugs, and rock-and-roll μπορεί να οδηγήσει τους metal οπαδούς σε επικίνδυνες καταστάσεις, αλλά η ταυτότητα του μεταλλά δρα ως προστατευτικός μηχανισμός απέναντι στις αρνητικές συνέπειες αυτού του τρόπου ζωής. Η συμμετοχή σε «παραδοσιακά περιθωριακές κουλτούρες» ενισχύει την ανάπτυξη της ταυτότητας σε ανήσυχους νέους.

Η έρευνα της Howe, με 377 συμμετέχοντες, δείχνει ότι οι μεταλλάδες της δεκαετίας του ’80 ήταν πιο ευτυχισμένοι στα νιάτα τους, με λιγότερες ενοχές για το παρελθόν και μεγαλύτερη προσαρμοστικότητα στη ζωή. Η μουσική τους δεν τους κατέστρεψε — τους ενδυνάμωσε. Η metal δεν ορίζει την πορεία της ζωής του καθενός, αλλά μπορεί να λειτουργήσει ως υγιές μουσικό καταφύγιο, ενισχύοντας την ψυχική ανθεκτικότητα και βοηθώντας στη λήψη σωστών αποφάσεων.

 

Εύρημα	Περιγραφή
Υψηλότερη νεανική ευτυχία	Οι metal fans των ’80s ανέφεραν μεγαλύτερη ευτυχία στην εφηβεία σε σχέση με άλλες ομάδες
Μειωμένες ενοχές για το παρελθόν	Μετανιώνουν λιγότερο για πράξεις της νιότης τους
Καλύτερη προσαρμοστικότητα	Αντιμετωπίζουν πιο αποτελεσματικά τις δυσκολίες της ενήλικης ζωής
Ισχυρή κοινωνική στήριξη	Η metal κοινότητα λειτουργεί σαν οικογένεια, ενισχύοντας την ψυχική ανθεκτικότητα
Ίδιες πιθανότητες για εξαρτήσεις	Δεν παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο για ναρκωτικά ή αυτοκτονικές τάσεις σε σχέση με άλλες ομάδες
Προέλευση από προβληματικές οικογένειες	Δεν παρουσιάζουν αυξημένο κίνδυνο για ναρκωτικά ή αυτοκτονικές τάσεις σε σχέση με άλλες ομάδες

 

Τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά: οι μεταλλάδες ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα νεανικής ευτυχίας, λιγότερες ενοχές για το παρελθόν και μεγαλύτερη συναισθηματική ανθεκτικότητα. Ήταν πιο ευτυχισμένοι όχι μόνο από συνομήλικους άλλων μουσικών ειδών, αλλά και από τους σημερινούς φοιτητές. Ίσως το πιο ενδιαφέρον εύρημα είναι ότι μετανιώνουν λιγότερο για πράγματα που έκαναν στα νιάτα τους — και αυτή η έλλειψη ενοχών φαίνεται να συμβάλλει στην ευτυχία τους.

Αντίθετα, όσοι δεν είχαν σχέση με τη metal μουσική ανέφεραν χαμηλότερα επίπεδα ευτυχίας στην εφηβεία, μεγαλύτερη ανάγκη για ψυχολογική στήριξη και αίσθημα ανεκπλήρωτων προσδοκιών. Το βασικό συμπέρασμα; Η Mary Elizabeth "Tipper" Gore και το PMRC, που πρωτοστάτησαν στις διώξεις της metal, έκαναν λάθος στόχευση.

Η έρευνα αναγνωρίζει ότι η συμμετοχή ήταν εθελοντική και έγινε μέσω Facebook (μέθοδος snowball sampling), κάτι που σημαίνει ότι άτομα με σοβαρές εξαρτήσεις ή αυτοκτονικές τάσεις ίσως δεν συμπεριλήφθηκαν. Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι μεταλλάδες είχαν ίδιες πιθανότητες με άλλες ομάδες να αντιμετωπίσουν τέτοιες δυσκολίες — όχι περισσότερες.

Επιπλέον, παλιότερες έρευνες των δεκαετιών ’80 και ’90 έδειχναν ότι πολλοί metal fans και groupies προέρχονταν από προβληματικές οικογένειες. Παρ’ όλα αυτά, η νέα μελέτη καταλήγει ότι δεν υπήρχε αυξημένος κίνδυνος για τάσεις αυτοκτονίας ή εξαρτήσεις σε σχέση με άλλες ομάδες.

Ως γενικό συμπέρασμα, η metal δεν είναι απειλή. Είναι καταφύγιο. Και για πολλούς από εμάς, ήταν και παραμένει πηγή ευτυχίας, ταυτότητας και δύναμης. Προφανώς η κάθε δαιμονοποίηση έχει σαν αιτία τον φόβο, το φόβο προς κάτι μη αναγνωρίσιμο, καινούργιο ή ακόμα και ακατανόητο. Η ανθρώπινη ευφυΐα προστάζει την μελέτη και έρευνα και καταλήγει στην αναγνώριση, η άγνοια ως και ηλιθιότητα πολεμάει και θέλει να εξαφανίσει κάθε ίχνος του νέου, μην αναγνωρίσιμου και ορίζοντας ως σατανικό και δαιμονικό. Και δεν χρειάζεται ιδιαίτερη ρητορική για να καταλάβει κάποιος σε ποιους απευθύνεται ένας φιλόδοξο και αλαζόνας πολιτικός.

 

 

 

Πηγές

 

1. Far Out Magazine – Scientific study finds that 1980s metalheads thrive and “develop healthy adult lives” 

https://faroutmagazine.co.uk/scientific-study-finds-that-1980s-metalheads-become-happy-adults/

2. Academia.edu – Three Decades Later: The Life Experiences and Mid-Life Functioning of 1980s Heavy Metal Groupies, Musicians, and Fans 

https://www.academia.edu/33957791/Three_Decades_Later_The_Life_Experiences_and_Mid_Life_Functioning_of_1980s_Heavy_Metal_Groupies_Musicians_and_Fans

3. Psychology Today – Why Metalheads Are Happier Than You Think 

https://www.psychologytoday.com/us/blog/brainstorm/201506/why-metalheads-are-happier-you-think

4. The Conversation – Heavy Metal Music and Mental Health 

https://theconversation.com/heavy-metal-music-and-mental-health-122785

5. BBC – The misunderstood power of heavy metal 

https://www.bbc.com/culture/article/20200617-the-misunderstood-power-of-heavy-metal

6. NeuroLaunch – Why Does Heavy Metal Calm Me Down? 

https://neurolaunch.com/why-does-heavy-metal-calm-me-down/

7. Loudwire – 12 Things Science Has Learned About Metalheads 

https://loudwire.com/heavy-metal-music-studies/

 

 Jacek Henryk Maniakowski