Blue Öyster Cult - Astronomy

«Astronomy»: Η Μυσταγωγία του Αγνώστου και η Μουσική ως Φιλοσοφική Πράξη

Η σύγχρονη ροκ μουσική έχει γεννήσει μερικά από τα πιο πολυσύνθετα και μυστηριώδη έργα της σύγχρονης τέχνης. Ανάμεσά τους, το «Astronomy» των Blue Öyster Cult ξεχωρίζει όχι μόνο για τη μουσική του αρτιότητα, αλλά κυρίως για το φιλοσοφικό του βάθος. Πρόκειται για ένα κομμάτι που ξεφεύγει από τα όρια της ψυχεδελικής ή διαστημικής αισθητικής και μετατρέπεται σε υπαρξιακή λειτουργία, σε ένα είδος εσωτερικής αστρονομίας της ανθρώπινης συνείδησης. Παρουσιάστηκε το 1974 στο άλμπουμ Secret Treaties, και από τότε παραμένει ένα αινιγματικό και προκλητικό έργο, ένα μυστήριο που δεν ζητά λύση, αλλά συμμετοχή.

Από τους πρώτους κιόλας στίχους, το τραγούδι μάς μεταφέρει σε μια άλλη διάσταση: εκεί όπου η νύχτα δεν είναι απλώς μια χρονική συνθήκη, αλλά το κατώφλι προς το άγνωστο. Το ρολόι που χτυπά δώδεκα σηματοδοτεί ένα σημείο καμπής, η στιγμή κατά την οποία ο χρόνος παύει να είναι βέβαιος και μετατρέπεται σε ρευστή έννοια. Το σκοτάδι της νύχτας αποπνέει κάτι απόκοσμο, και τo "moondrops burst" δηλώνουν όχι απλώς την εμφάνιση ενός φαινομένου, αλλά μια αποκαλυπτική έκρηξη: ο κόσμος αποδομείται και ξαναχτίζεται με νέους όρους.

Σε αυτή την πορεία, η πραγματικότητα δεν είναι δεδομένη. Οι στίχοι μάς τοποθετούν μέσα σε ένα σύμπαν όπου η λογική και η παραφροσύνη συνυπάρχουν: "acid and oil on a madman's face". Εδώ η εικόνα είναι θολή, παραισθητική, σχεδόν νιτσεϊκή. Υποδηλώνει έναν κόσμο όπου η προσπάθεια κατανόησης οδηγεί όχι στη φώτιση, αλλά στην παράνοια — και όμως, είναι αυτή ακριβώς η διαδρομή που μεταμορφώνει τον άνθρωπο. Η αναζήτηση για γνώση δεν είναι ποτέ ακίνδυνη. Και ο ακροατής, σαν άλλος Οδυσσέας, οφείλει να χαθεί πριν καταλάβει τι αναζητά.

Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, εμφανίζεται και η Σούζι,  μια μορφή εξίσου αινιγματική με το σύμπαν που περιγράφεται. Δεν είναι ξεκάθαρο αν είναι υπαρκτό πρόσωπο, συμβολισμός ή απλώς φωνή μέσα στη νύχτα. Είναι όμως μια φιγούρα ανθρώπινη, θνητή, και ταυτόχρονα προορισμένη για κάτι μεγαλύτερο. Οι στίχοι τη συνδέουν με την καθημερινότητα, με το «κανονικό», τον γάμο, τις κοινωνικές συνθήκες και ταυτόχρονα την τοποθετούν μπροστά από «παράθυρα και πόρτες» που ανοίγουν ή κλείνουν. Πρόκειται για σύμβολα επιλογών, κομβικών στιγμών, πνευματικών διεξόδων ή και αδιεξόδων.

Η παρουσία του σκύλου, φαινομενικά μικρή, είναι αποκαλυπτική. Σε συνδυασμό με την αναφορά στον Σείριο, το πιο φωτεινό αστέρι στον νυχτερινό ουρανό, λειτουργεί ως πνευματικός οδηγός. Δεν είναι απλώς ένα ζώο-φύλακας· είναι η πυξίδα του εσωτερικού μας προσανατολισμού, η ενσάρκωση της πίστης σε έναν κόσμο σκοτεινό και αποπροσανατολιστικό. Όπως στην αιγυπτιακή μυθολογία ο Άνουβις καθοδηγεί τις ψυχές, έτσι και εδώ, ο σκύλος οδηγεί τον άνθρωπο μέσα από το λαβύρινθο του εσωτερικού διαστήματος.

Και κάπου εδώ εμφανίζεται η πιο μυστηριώδης μορφή του τραγουδιού: η Desdinova. Αν η Σούζι είναι η γυναίκα που ατενίζει το άγνωστο, η Desdinova είναι εκείνη που το έχει διαβεί. Πρόκειται για την επανεμφάνιση του ανθρώπου ως κοσμική συνείδηση, για μια μορφή που γεννιέται από τη μεταμόρφωση.  το αστέρι που χαμογελά δεν είναι φιλικό — είναι ειρωνικό, μεταφυσικό, ενδεχομένως επικίνδυνο. Η Desdinova δεν είναι από αυτόν τον κόσμο. Είναι μια μορφή αλχημικής μετενσάρκωσης, η προσωποποίηση της ίδιας της απορίας.

Η ίδια λειτουργεί ως οδηγός στο Four Winds Bar, ίσως το πιο σημαντικό σημείο όλου του τραγουδιού. Το "Four Winds at the Four Winds Bar" μοιάζει με επωδό, με προσευχή ή με ξόρκι. Το τέσσερα, ως αριθμός της σταθερότητας, της φύσης, των εποχών, των κατευθύνσεων, υποδεικνύει πως βρισκόμαστε στον κεντρικό κόμβο του υπαρξιακού χάρτη. Το μπαρ δεν είναι χώρος αναψυχής, αλλά κοσμολογικός σταυροδρόμι: εκεί όπου η Σούζι πρέπει να επιλέξει, όχι απλώς μονοπάτι, αλλά κοσμοαντίληψη. Ο χρόνος, ο εαυτός, και το σύμπαν τέμνονται. Και η απόφαση είναι πάντα δική μας, αν και ποτέ πλήρως συνειδητή.

Αυτή η υπερβατική σκηνογραφία δεν προσφέρει απαντήσεις. Αντίθετα, μας προσκαλεί σε μια διαρκή απορία, σε μια διαλεκτική σχέση με το Άγνωστο. Το Astronomy δεν είναι απλώς τραγούδι, αλλά είναι ένα φιλοσοφικό εργαλείο, μια μορφή ύπαρξης μέσω του ήχου. Η λυρική του αβεβαιότητα θυμίζει Χάιντεγκερ, η υπαρξιακή του απελπισία Καμύ. Δεν είναι έργο για να λυθεί. Είναι έργο για να κατοικηθεί.

Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη αλήθεια να είναι ότι η αναζήτηση αξίζει περισσότερο από την απάντηση. Ότι το ταξίδι μέσα στην άγνοια, η περιπλάνηση ανάμεσα στις αστρικές ερωτήσεις, η ανάγκη να δούμε πίσω από τις κλειστές πόρτες του σύμπαντος — όλα αυτά συγκροτούν την ουσία της ύπαρξής μας. Το Astronomy δεν ζητά να το καταλάβεις. Ζητά να το νιώσεις. Και κάπου ανάμεσα στη Σούζι, τη Desdinova, τον σκύλο και τα τέσσερα σημεία του ορίζοντα, κάτι μέσα μας — έστω και ανεπαίσθητα — μετατοπίζεται.

Στράτος Κυπριάδης

 

Steve Harley & Cockney Rebel.- Sebastian

Πάντα πίσω από ονόματα που βρίσκονται στους στίχους ενός τραγουδιού υπάρχει κάποιο πραγματικό πρόσωπο. Είτε βρίσκεται στην σφαίρα της ονειρικής πραγματικότητας, είτε περπάτησε πάνω στην Γη, είναι κάποιο πρόσωπο που, ακόμα και αν δεν είχε ποτέ υλική υπόσταση,είχε όνομα!! Αυτό το όνομα αναζήτησα, παρμένο από τους στίχους του ομώνυμου τραγουδιού, του Sebastian των Steve Harley & Cockney Rebel. Είναι μια σύνθεση του Steve Harley εξ ολοκλήρου, πρώτο σινγκλ του γκρουπ και το εισιτήριο για την συμφωνία με την EMI Records και την κυκλοφορία του πρώτου τους δίσκου, του The Human Menagerie την χρονιά του 1973, στο οποίο όμως δεν βρίσκεται το μοναδικό Sebastian.

Το ταξείδι αναζήτησης του Sebastian, ξεκίνησε πολύ πίσω στην ιστορία και συγκεκριμένα σε έναν ήρωα William Shakespeare στην Twelfth Night, μια γλυκό-πικρή κωμωδία, όπου κυριαρχεί η μουσική όσο σε κανένα άλλο έργο του δραματουργού. Αν και οι ομοιότητες πολλές με τον ήρωα του Harley, σίγουρα δεν ήταν αυτός που αναζητούσαμε. Η αναζήτηση φτάνει τελικά στις αρχές της δεκαετίας του 1970, ίδιας χρονικής περιόδου που δημιουργήθηκε και το κομμάτι. Η εικόνα του Bowie βρίσκεται σχεδόν παντού και το glam rock έχει ήδη εδραιώσει την νέα προσέγγιση στο rock and roll. Κάπου στα London Air Studios, τέλη Αυγούστου του 1973, γεννιέται και το Sebastian, ένα μείγμα από folk-rock,prog-rock και glam-rock, ένα τραγούδι αργό σκοτεινό, σχεδόν gothic, όπου το κυρίαρχο βιολί, που έδωσε και στο συγκρότημα την ταυτότητά του, συμπληρώνεται από τα σπαρακτικά φωνητικά του Steve Harley .... Somebody called me Sebastian!!!

Το τραγούδι ήταν ακριβώς αυτό που ήθελε ο δημιουργός του, με αργό ρυθμό και απαλό, όπως τραγούδια των Roxy Music, με πάθος όπως οι συνθέσεις του Brian Eno, χωρίς την σκληρότητα του Bowiesque style στην σκηνή. Αν και ήδη οι υποψίες μου στρέφονται γύρω από ένα πρόσωπο που απεικονίζεται στο τραγούδι, έρχεται το Velvet Goldmine, του 1998, μια ταινία του Todd Haynes, που περιγράφει την ιστορία της glam-rock, μέσω ενός ανερχόμενου ροκ σταρ της μουσικής σκηνής αυτή, σχεδόν να επιβεβαιώσει τις υποψίες μου. Η σκηνή όπου ένα αγόρι με μακριά μαλλιά, φορώντας ένα μοβ φόρεμα κάθεται σε ένα στάδιο, όπου γίνεται μια συναυλία και χλευάζει το κοινό: Somebody call me Sebastian...... Somebody call me Sebastian! Και φυσικά οι ταινία έχει πολλές υπόνοιες στον Bowie τον ίδιο ή σε κάποια από τις προσωπικότητες του, που άλλαζε με την ίδια ευκολία, που άλλαζε και τα ενδυματικά του στυλ. Αν και δεν αναφέρεται πουθενά ότι πρόκειται για αυτόν το καλλιτέχνη, αλλά οι εικασίες φλερτάρουν επικίνδυνα με τα γεγονότα που αγγίζουν την πραγματικότητα.

Το κομμάτι δέχτηκε πολλές αλλαγές κατά το μουσικό του ταξείδι, αλλά πάντα με την αναγνωρίσιμη μελωδία του και το ...Somebody called me Sebastian να παραμένει το ίδιο σπαρακτικό. Κυκλοφόρησε σε μόλις τρίτο άλμπουμ του γκρουπ, που δεν ήταν παρά από ζωντανή εμφάνιση. Σε στούντιο άλμπουμ κυκλοφόρησε μόνο σε προσωπικά άλμπουμ του δημιουργού του. 

 Jacek Maniakowski