History of rock: Payola

 Τα γεγονότα που αποτελούν την ιστορία είναι πάντα αλληλένδετα μεταξύ τους. Δεν υπάρχει τίποτα ξέχωρο μέσα στην πορεία της και μια συνεχής σχέση αιτίας και αποτελέσματος, απλά την κινεί. Το rock’n’roll είναι μέρος και αποτέλεσμα μια τέτοιας ιστορικής ροής, μιας που και αυτό αποτελεί μια ανθρώπινη δραστηριότητα. Και όπως είθισται, αυτές οι δραστηριότητες πρέπει να συνοδεύονται και κάποιους κανόνες, για να εξασφαλίζεται η ομαλή ροή. Σίγουρα όμως η τέχνη σε οποιαδήποτε της μορφή, χρειάζεται μια ροή χρημάτων. Είτε για να στηριχτεί η ίδια, είτε για να δημιουργήσει αυτήν  την ροή. 

Το rock’n’roll δεν ήταν μόνο μουσική, αλλά και μια πολύ «μπίζνα» και η αιτία να δημιουργηθεί μια τεράστια μουσική βιομηχανία. Και για να μπορέσει να γίνει δίκαιη και ίση μεταχείριση των  μουσικών, έστω και στα πλαίσια μιας φαντασίωσης που λέγεται «American Dream», έπρεπε να δημιουργηθεί ένα νομικό υπόβαθρο. Αυτό φυσικά φρόντισε να το κάνει πολύ πριν η μουσική βιομηχανία πάρει τεράστιες διαστάσεις. Έτσι, κάπου στις αρχές του 20ου αιώνα, με την δημιουργία του ραδιοφώνου, αλλά και με την διορατική αίσθηση για την βιομηχανοποίηση της μουσικής, η αμερικάνικη κυβέρνηση φρόντισε να θεσπίσει έναν τέτοιο νόμο. 

Ο νόμος «47 U.S. Code § 317 - Announcement of payment for broadcast (Σχετικά  με την γνωστοποίηση επί πληρωμής ραδιοφωνικής μετάδοσης) . Ουσιαστικά, επιβάλει στα μέσα μαζικής ενημέρωσης να γνωστοποιούν στον ακροατή την κάθε μετάδοση που γίνεται επί πληρωμή ή οποιοδήποτε αντάλλαγμα. Η ιδιοκτήτρια αρχή ενός τέτοιου μέσου (π.χ. ραδιοφώνου)  πρέπει να γνωρίζει, αν κάποιος υπάλληλος δέχεται ανταμοιβή για μετάδοση επί πληρωμή ή κάποιο αντάλλαγμα κάποιου κειμένου, τραγουδιού ή είδησης και είναι υπεύθυνη για να γνωστοποιηθεί αυτό. Απαλλαγή από αυτήν την υποχρέωση γίνεται όταν η μετάδοση είναι προς κοινό συμφέρον. Αλλά για να μην μπλέκουμε με νομικές ορολογίες και μια πιθανή λάθος μετάφραση αυτών, απλά απαγορεύει την «μίζα» για την μετάδοση τραγουδιών (αυτό που μας ενδιαφέρει ), ειδήσεων ή οποιωνδήποτε πληροφοριών. 

Έτσι όπου υπάρχει νόμος υπάρχει και η παράβασή του. Μαζί με το rock’n’roll  γεννιέται και μια νέα ορολογία, όπως το Payola. Ο συγκεκριμένος όρος αναφέρεται σε οποιαδήποτε μυστική πληρωμή για ευνοϊκή μεταχείριση ενός προϊόντος με ευρεία έννοια. Στην μουσική βιομηχανία το προϊόν είναι ένα τραγούδι. Έτσι ορισμένοι ραδιοφωνικοί σταθμοί, όπως έχει παρατηρηθεί, έπαιζαν ένα, κυρίως νέο μουσικό κομμάτι, πιο πολλές φορές, με αποτέλεσμα αυτό να γίνεται και δημοφιλές. Κάτι τέτοιο πονήρεψε την μουσική βιομηχανία, μιας που με τέτοιον τρόπο αυξανόταν και οι πωλήσεις των δίσκων. Και η νομιμότητα μπροστά στο κέρδος είναι απλά ένα μικρό εμπόδιο, κυρίως όπου ο βασιλιάς είναι το χρήμα. 

Ο όρος «payola» δημιουργήθηκε από το «pay» (αμοιβή, πληρωμή)  και την κατάληξη «-ola», την οποία βρίσκουμε σε πολλά προϊόντα των αρχών του 20ου αι. όπως τα  Pianola, Victrola, Amberola, Crayola. Και στην κυριολεξία σημαίνει την δωροδοκία ή καταβολή χρημάτων για να κάνεις ή να πεις κάτι ευνοϊκό για κάτι ή κάποιον ενάντια σε στην νόμιμη διαδικασία που προϋποθέτει κάτι τέτοια. Η The Federal Communications  Commission (FCC) ή Ομοσπονδιακή Επιτροπή Επικοινωνιών το 2005-2006 «μοίρασε» πρόστιμα δεκάδων εκατομμυρίων δολαρίων σε εταιρίες καλωδιακής στην Νέα Υόρκη, αποτέλεσμα καταδικών περί παραβίασης του αυτού περί χορηγιών.  Αλλά ο πρώτος διδάξας της συγκεκριμένης παράβασης ήταν ο Alan Freed ή καλύτερα πρώτος που αποκαλύφθηκε. 

Το Payola είναι παλιό όσο και οι μουσικές «μπίζνες», αν και αρχικά δεν υπήρχαν κάποιοι έλεγχοι γι αυτήν. Το ραδιοφωνικό και τηλεοπτικό show του NBC, το  Your Hit Parade, στηριζόταν σε τέτοιες τακτικές και επί μια 20-ετία αρνιόταν να αποκαλύψει τις τακτικές και μεθόδους που διαμόρφωναν τα top hits του. Η έκρηξη του rock’n’roll,  ουσιαστικά σηματοδότησε και τη έκρηξη της συγκεκριμένης τακτικής, απειλώντας και τις παλιές μεθόδους των δισκογραφικών εταιριών. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το γεγονός ότι τα ¾ της παραγωγής δίσκων στα μέσα της δεκαετία του ’40 προοριζόταν για τα jukebox. Όμως η νέα μουσική δημιούργησε και πλήθος ανεξάρτητων εταιριών, που η μαζική παραγωγή, άρα και ανάγκη για μαζικές πωλήσεις τις ώθησε σε αυτές τις μεθόδους προώθησης. 

Η παράνομη αυτή μέθοδος, αρχικά ήταν και μέσον για την διάδοση της νέας μουσικής. Και οι πρωτοπόροι αυτής είναι και πρώτοι που επλήγησαν από σκάνδαλα σχετικά με αυτήν. Το αν τελικά ήταν μια προσπάθεια να πολεμηθεί το rock’n’roll με νόμιμα μέσα από το πουριτανικό κατεστημένο, πιθανόν δεν θα το μάθουμε αυτό. Αλλά σίγουρα έγινε γρήγορα κατεστημένο και οι μέθοδοι που παραπέμπουν σε στην payola, είναι αυτές που καθορίζουν τη μουσική πλέον. Ο πρώτος, του οποίου η καριέρα καταστράφηκε είναι και αυτό που χρεώνεται και το όνομα της μουσικής αυτής και δεν ήταν άλλος από τον Alan Freed. Όμως και άλλοι ανερχόμενοι αστέρες του ραδιοφώνου, όπως ο Dick Clark που αργότερα αθωώθηκε και συνεχισε την καριέρα του. Ο Phil Lind του WAIT (AM) στο Chicago λέγεται ότι έπαιρνε 22 .000 $ για κάθε τραγούδι που θα έπαιζε, ποσό κάπως υπερβολικό και ελεγχόμενο, αλλά δείχνει ενδεικτικά το μέγεθος. 

Στις τακτικές αυτές όμως, ο κάθε καλλιτέχνης δεν είχε καμία συμμετοχή και μάλιστα αποτέλεσε για μια ακόμη φορά μέσο εκμετάλλευσης. Δεν ήταν λίγες φορές που αναγκαζόταν να παίζει δωρεάν σε συναυλίες που διοργάνωνε κάποιος ραδιοφωνικός σταθμός, απλά για να παραμείνει στην playlist του. Μετά τις πρώτες έρευνες για τον payola στις αρχές της δεκαετίες του ’60, το αδίκημα μπήκε στην κατηγορία του πλημμελήματος. Αλλά και από τους μουσικούς παραγωγούς, αφαιρέθηκε και το δικαίωμα να επιλέγουν οι ίδιοι την μουσική, χωρίς φυσικά να λείπουν οι εξαιρέσεις. Οι δισκογραφικές έδιναν λίστες, τις οποίες έπρεπε να ακολουθήσουν και οι DJ. Αυτό όμως έκανε τους ανεξάρτητους φορείς, να είναι ο μοναδικός τους τρόπος, η παράνομη αυτή τακτική προώθησης της μουσικής. Έτσι το 1986 το NBC News κάνει αναφορά για τον "The New Payola", ξεκινώντας νέο γύρω ερευνών. 

Το 2002 η εισαγγελία της Νέας Υόρκης μέσω του Eliot Spitzer, βρήκε αποδεικτικά στοιχεία ενάντια στα στελέχη της  Sony BMG για συμφωνίες με αλυσίδες ραδιοφωνικών σταθμών, που παραπέμπουν στην τακτική payola. Μόλις τρία χρόνια αργότερα η εταιρία το παραδέχτηκε και αναγκάστηκε να πληρώσει 10 εκατομμύρια δολάρια στο αμερικάνικο δημόσιο. Ίδια τύχη είχαν και οι Warner Music Group και  Universal Music Group, οι οποίες αναγκάστηκαν να πληρώσουν 5 και 12 εκατομμύρια δολάρια αντίστοιχα. Φυσικά η νομιμότητα είναι πάντα κάποια βήματα πίσω από την παρανομία, εκμεταλλευόμενη κάποια νομικά παράθυρα, συνεχίζοντας την τακτική αυτή μέσω τρίτων. Η Federal Communications Commission ανακάλυψε όμως και αυτό το «παράθυρο» υποχρεώνοντας 4 μεγάλες εταιρίες μαζικής ενημέρωσης, τις CBS Radio, Citadel, Clear Channel και Entercom να καταβάλουν 12,5 εκατομμύρια δολάρια πρόστιμο. Έτσι αναγκάστηκαν, λόγω αυστηρών ελέγχων, να διακόψουν κάθε επαφή με ανεξάρτητους promoters. 

Μια ακόμα πιο ακραία μορφή του payola συναντάται στην Νότια και Κεντρική Αμερική κυρίως. Στα τοπικά ραδιόφωνα εμφανίζεται κυρίως κάποιο όνομα, ανύπαρκτο ως τότε, προβαλλόμενο σαν ανερχόμενο αστέρι. Το ίδιο ραδιόφωνο διοργανώνει και κάποια συναυλία με τον ανύπαρκτο και στην πραγματικότητα καλλιτέχνη, η οποία προωθείται σε υπερβολικό βαθμό. Η τοποθεσία είναι εσκεμμένα λάθος και φυσικά ποτέ δε συμβαίνει αυτή η ζωντανή εμφάνιση. Ο λόγος για αυτό είναι πολύ απλός: ξέπλυμα χρήματος από το εμπόριο ναρκωτικών. 

Από την άλλη ένα μια τακτική "pay[ing] to play" δεν ορίζεται σαν παράβαση νόμου σχετικού με το payola. Πολλές φορές συνηθίζεται μια μπάντα για να παίξει σε κάποιον χώρο, να καταβάλει κάποιο χρηματικό αντίτιμο. Μια συνήθεια η οποία εκφράζεται κυρίως στην Βρετανία και Αμερική στις περίφημες Battle of the Bands". Ο τρόπος γίνεται συνήθως μέσω κάποιου τρίτου μεσάζοντα, κάποιας εταιρίας προώθησης. Ακόμα και το περιοδικό Billboard ασχολήθηκε με αυτό το θέμα στο άρθρο του "Pay to Get Played". Μάλιστα κατονομάζει μια τέτοια εταιρία, την Audible Spectrum Records, οποία έπαιρνε 350$ για κάθε εμφάνιση της μπάντας. Η μπάντα μπορεί να πάρει κάποια αποζημίωση μόνο αν συμπληρωθεί ένας ορισμένος αριθμός εισιτηρίων ή αν κερδίσει τον  διαγωνισμό. 

Φυσικά ίδιοι οι καλλιτέχνες έχουν ασχοληθεί με αυτό το θέμα και μερικά παραδείγματα είναι των : They Might Be Giants - Hey, Mr. DJ, I Thought You Said We Had a Deal, Neil Young - Payola Blues από το άλμπουμ του Everybody's Rockin' του 1983, Billy Joel' -"We Didn't Start the Fire, στο οποίο επίσης αναφέρεται. Ακόμα και το γνωστό "My Sharona"  γίνεται "My Payola" με τους Dead Kennedys  στο καυστικό "Pull My Strings" γραμμένο ειδικά για τα Bay Area Music Awards του 1980. Αλλά οι Καναδοί new wave band διάλεξαν το όνομά τους Payola$, για να κριτικάρουν την έκρηξη της punk στην δεκαετία το ’70. 

Ίσως να φαίνεται περιττό να αναφερθούμε σε κάποια νομικά πλαίσια και τις παράνομε τακτικές προώθησης της μουσικής, αλλά μια στοιχειώδης γνώση αυτών βοηθάει στην κατανόηση κάποιων μουσικών εκρήξεων. Αλλά και την σχέση μουσικής χρήματος. Ωστόσο η rock μουσική, αν και επλήγη ουκ ολίγες φορές, κατάφερε να δημιουργήσει το δικό της κοινό, που δεν επηρεάζεται από αυτές τις τακτικές. Γενικά όμως είναι ακόμα μια αφορμή για περισσότερη προσωπική έρευνα. 

Jacek Henryk Maniakowski

History of rock: Alan Freed

 

Η παρθενογένεση είναι μια φανταστική κατάσταση ή στην καλύτερη μια θρησκευτική ορολογία, που δεν έχει ιδιαίτερη σχέση με θνητούς, άρα για να δημιουργηθεί κάτι καινούργιο, πρέπει να «πατήσει» σε κάτι παλιό. Πιο φυσιολογικά όμως, προέρχεται από μια ένωση δύο διαφορετικών, φαινομενικά έστω, πραγμάτων. Και σε αυτό χρειάζεται πάντα ένας καταλύτης, για να μπορεί να τα ενώσει, σε μια πράξη… rocking and rolling.

Ο καταλύτης στην περίπτωση της μουσικής είναι συνήθως κάποιο συγκεκριμένο πρόσωπο. Άλλωστε την ιστορία την κάνουν οι άνθρωποι και η ιστορία είναι άνθρωποι. Σίγουρα οι πραγματικοί πρωτοπόροι «καίγονται» και οι στάχτες τους σκορπίζονται σε  μια φανταστική χώρα της λήθης, αλλά το μόνο που μπορεί να κάνει κάποιος αναζητητής είναι να συμβιβαστεί με καταγεγραμμένα ονόματα. Έτσι από την πρώτη αναφορά σε τραγούδι στον όρο rock’n’roll το 1922, μέχρι και την επισημοποίηση του πέρασαν σχεδόν τρεις δεκαετίες. Και όχι οποιεσδήποτε δεκαετίες, αλλά οι πιο σημαντικές από ιστορική και κοινωνική άποψη. Οι τεράστιες κοινωνικοπολιτικές ανακατατάξεις δημιουργούν και εύφορο έδαφος για νέες μουσικές προσεγγίσεις. Και εκτός από τους ίδιους καλλιτέχνες, που έχουν ξεκινήσει ήδη να γεννάνε νέες ιδέες, έπρεπε να βρεθεί κάποιος να τις βαπτίσει, αλλά και να τις γνωστοποιήσει. Όνομα αυτού είναι Alan Freed…

 Έξω από το Rock and Roll Hall of Fame στην πόλη Cleveland του Ohio  υπάρχει μια πινακίδα που γράφει: «When radio station WJW disc jockey Alan Freed (1921-1965) used the term "rock and roll" to describe the uptempo black rhythm and blues records he played beginning in 1951, he named a new genre of popular music that appealed to audiences on both sides of 1950s American racial boundaries--and dominated American culture for the rest of the 20th century. The popularity of Freed's nightly "Moon Dog House Rock and Roll Party" radio show encouraged him to organize the Moondog Coronation Ball--the first rock concert. Held at the Cleveland Arena on March 21, 1952, the oversold show was beset by a riot during the first set. Freed, a charter inductee into the Rock and Roll Hall of Fame, moved to WINS in New York City in 1954 and continued to promote rock music through radio, television, movies, and live performances.». Η πινακίδα αυτή ουσιαστικά επισημοποιεί τον ραδιοφωνικό αυτόν παραγωγό σαν νονό του μεγαλύτερου και διαρκώς εξελισσόμενου μουσικού είδους. Και όπως προανέφερα οι άνθρωποι είναι Ιστορία, άρα μια στοιχειώδης αναφορά για κάποιους είναι απαραίτητη.

Ο Albert James "Alan" Freed, όπως  είναι το πλήρες όνομά του γεννήθηκε στην πόλη Johnstown της  Pennsylvania από Ρωσο-Εβραίο μετανάστη τον Charles S. Freed και από μητέρα Ουαλο-Αμερικανίδα την Maude Palmer, τον Δεκέμβριο του 1921, σχεδόν χρόνο πριν ο rock and roll χρησιμοποιηθεί σε ένα τραγούδι. Η πολυεθνική του καταγωγή δεν είναι απλά μια τυπική αναφορά, καθώς η μίξη αυτή τον επηρέασε σημαντικά και στις δικές του … μουσικές μίξεις. Το 1933 η οικογένειά του μετακομίζει στο Salem του Ohio, όπου και αποφοιτά από το Salem High School το 1940. Στο σχολείο αυτό δημιουργεί μια μπάντα με το όνομα «Sultans of Swing»(!!!), στην οποία έπαιζε τρομπόνι. Η επιθυμία του να είναι ο απόλυτος ηγέτης της μπάντας δεν εκπληρώνεται καθώς μια μόλυνση στο αυτί του δεν θα του επιτρέψει να την εκπληρώσει. Η μοίρα τελικά είχε άλλα σχέδια γι’ αυτόν, ακόμα πιο μεγάλα.

Στο Ohio State University, το οποίο τρεις δεκαετίες μετά θα πρωταγωνιστούσε στα πρωτοσέλιδα των εφημερίδων, αλλά και σε ένα από τα πιο κλασικά τραγούδια της rock, ξεκινά το πρώτο του ενδιαφέρον για το ραδιόφωνο. Το φλερτ αυτό παίρνει σάρκα και οστά κατά την διάρκεια της στρατιωτικής του θητείας στον Β’ Π. Π., όπου διατελεί DJ στο WKBN Armed Forces Radio. Ο στρατός δεν άλλαξε την φιλοδοξία του και αποφασίζει να ασχοληθεί επαγγελματικά με το ραδιόφωνο. Τα πρώτα του βήματα είναι σε μικρά τοπικά ραδιόφωνα  όπως WKST του New Castle, WKBN του Youngstown και WAKR του Akron. Στο τελευταίο αρχίζει να εκφράζει τις μουσικές του προτιμήσεις στα hot jazz και pop, αρκετά καινοτόμα είδη για ραδιόφωνο εκείνης της εποχής, κάτι όμως που τον κάνει αρκετά δημοφιλή.

Η φράση του Paulo Coelho η ζωή είναι ένα σύνολο από μυστηριώδεις συναντήσεις, ξαναβρίσκει την πλήρης εφαρμογή και στην περίπτωση του Αμερικανού dj. Συγκεκριμένα όταν ακόμα εργάζεται στο WAKR (1590 AM) στο Άκρον του Οχάιο, συναντιέται με τον Leo Mintz, ιδιοκτήτη ενός από τα μεγαλύτερα δισκοπωλεία του Cleveland, του Record Rendezvous. Και όλα αυτά λίγο πριν τελειώσει η πιο αιματοβαμμένη δεκαετία στη ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού με τον  ρατσισμό να είναι ακόμα στο ζενίθ του στην Αμερική. Ο Mintz μοιράστηκε την παρατήρησή ότι κάποιοι συγκεκριμένοι δίσκοι παρουσιάζουν αύξηση στις πωλήσεις και του πρότεινε να αρχίζει να τους παίζει και στις δικές εκπομπές. Το 1951 μετακομίζει στο Cleveland και την στήριξη των Mintz και William Shipley, διανομέα της RCA στο Βόρειο Ohio, αναλαμβάνει μια μεταμεσονύχτια εκπομπή στο WJW radio με χορηγούς τους Main Line, RCA Distributor και το κατάστημα Record Rendezvous. Η εκπομπή του ονομάζεται The Moondog House και ο ίδιος αυτό-αποκαλείται The King of the Moondoggers. Χρησιμοποιεί μια προφορά Αφρο-αμερικανών και την ονομάζει Moondog από το παρατσούκλι του avant-garde συνθέτη και ποιητή, του Louis Thomas Hardin. Άλλες του καινοτομίες, εκτός από την μετάδοση Rhythm and Blues τραγουδιών, είναι η επαφή που δημιουργεί με το κοινό του και η πιο ο τρόπος των εκφωνήσεων του έχει πολύ ενέργεια, σε αντίθεση με τον πιο υποτονικό, που συνηθιζόταν από άλλους ραδιοφωνικούς παραγωγούς.

Ο Alan Freed έχει βάλει σκοπό να αλλάξει μουσικό τοπίο στην Αμερική αρχικά. Έτσι ένα χρόνο αργότερα διοργανώνει το The Moondog Coronation Ball. Το γεγονός λαμβάνει χώρα στο Cleveland Arena και θεωρείται επίσημα σαν το πρώτο rock and roll concert. Δεν πρόκειται για συναυλία αλλά για DJ Set, το οποίο έχει τεράστια ανταπόκριση, αν και διακόπτεται άδοξα λόγω υπερ-προσέλευσης κόσμου και υπό τον φόβο επεισοδίων. Ωστόσο η φήμη του ραδιοφωνικού παραγωγού εκτοξεύεται και με τον  WJW να του δίνει ακόμα περισσότερο ραδιοφωνικό χρόνο, αλλά ακόμα και περισσότερη ελευθερία. Το πρόγραμμά του μεταδίδεται πλέον και στην Νέα Υόρκη η μουσική βιομηχανία κατατάσσει την πόλη του Cleveland σαν το επίκεντρο της νέας μουσικής επανάστασης. Αλλά και ο πλέον τοπικός μουσικός χαρακτήρας της πόλης εξαπλώνεται σε όλη την Αμερικάνικη περιφέρεια.

Όπου υπάρχει φως, υπάρχει και σκιά. Η πρώτη του δικαστική διαμάχη είναι φαινομενικά άνευ σημασίας, όταν ο  original Moondog, δηλαδή Louis Thomas Hardin μηνύει το Νέο-Υορκέζικο ραδιόφωνο WINS  και ζητάει αποζημίωση από τον Freed για την μη νόμιμη χρήση του ονόματός του. Η υπέρ του μουσικού το δρόμου απόφαση του δικαστηρίου επιδικάζει το ποσό των 6000 δολαρίων, το οποίο και καταβάλλεται και επιτρέπει και την περεταίρω χρήση του. Το Rock Around the Clock έχει πατήσει ήδη στην κορυφή των αμερικάνικων charts, αλλά και στην άλλη μεριά του ατλαντικού. Είναι επίσημα το πρώτο Νο 1 rock and roll τραγούδι. Η συμβολή του ραδιοφωνικού παραγωγού στην διάδοση του στην Ευρώπη επετεύχθη μέσω της εκπομπής του στο  Radio Luxembourg οποία ονομαζόταν Jamboree.

Σίγουρα δεν είναι κάποιο πλήρες βιογραφικό του Alan Freed, αλλά άλλη μια  αφορμή για προσωπική αναζήτηση. Ο πρωτοπόρος αυτός ραδιοφωνικός παραγωγός έζησε μια ζωή ενός rock’n’roll star και αυτό είχε σαν αποτέλεσμα τον πρόωρο θάνατο του από επιπλοκές που δημιουργήθηκαν από τις καταχρήσεις 20 Ιανουαρίου του 1965. Και με την μουσική, που ώθησε όσο κανένας άλλος, να έχει κυριαρχήσει σ’ όλο τον δυτικό κόσμο. Η καριέρα του καταστράφηκε από το σκάνδαλο Payola, με τον νομικό όρο αυτόν θα ασχοληθούμε σε κάποιο ξεχωριστό άρθρο, μιας που είναι πολύ σημαντικός στην ιστορία της rock και αγνοείται από τους περισσότερους. Και όπως είπε προφητικά ο Marshall McLuhan : «μέσον είναι το μήνυμα» … και ο Alan Freed απέδειξε την σημασία αυτής της φράσης…

… συνεχίζεται

Jacek Henryk Maniakowski

Όταν ο μύθος γεννά μουσική: Η απαρχή της rock

 

Όπου τα ίχνη της ιστορίας χάνονται, δημιουργείται ο μύθος. Τα πρόσωπα είτε θεοποιούνται είτε βυθίζονται στη λήθη και τα γεγονότα ξεθωριάζουν. Στη μουσική, τα γεγονότα που καθορίζουν την εξέλιξή της έχουν βαθιά κρυμμένες ρίζες. Η αναζήτησή τους είναι μάταιη ή στην καλύτερη περίπτωση, επίπονη. Κάθε άρθρο ή βιβλίο για τη μουσική πρέπει να λειτουργεί ως αφορμή για προσωπική αναζήτηση, όχι ως δογματική απάντηση. Στη μουσική δεν υπάρχει το «γνωρίζω», αλλά μόνο το «αναζητώ».

Η rock καθόρισε τη σύγχρονη μουσική δημιουργία. Η αναζήτηση της αρχής της γεννά περισσότερα ερωτήματα παρά απαντήσεις. Η δημιουργία της είναι αποτέλεσμα της τεχνολογικής εξέλιξης και των κοινωνικών ανακατατάξεων στον μεταπολεμικό δυτικό κόσμο. Όμως τα πρώτα της δείγματα εμφανίστηκαν νωρίτερα, όταν η μουσική βγήκε από τα «αριστοκρατικά σαλόνια» και έγινε μέσο έκφρασης των χαμηλότερων κοινωνικών στρωμάτων.

Είναι γενικά παραδεκτό ότι η rock προέρχεται από το rock 'n' roll και συχνά οι δύο αυτές έννοιες ταυτίζονται. Η μουσική, όπως το εμπόριο και ο πόλεμος στην αρχαιότητα, είναι ένα μέσο επικοινωνίας. Η παγκόσμια διάδοσή της έγινε μεταπολεμικά, αλλά η γέννησή της ξεκίνησε εν καιρώ πολέμου. Η πατρίδα της rock είναι οι Η.Π.Α., αλλά η γέννησή της είναι αποτέλεσμα πολιτισμικής συνύπαρξης και σε καμιά περίπτωση κάποιας εθνικής καθαρότητας.

Ας ξεσκονίσουμε λίγο το παρελθόν. Το rhythm & blues γέννησε το rock 'n' roll, επιταχύνοντας το τέμπο του. Ή απλώς κάποιος έβαλε έναν δίσκο blues 33 στροφών στις 45… χμμμ, μάλλον όχι. Η μουσική δεν γεννιέται από επιφοίτηση ή στιγμιαίο λάθος. Τα γεγονότα ξεκινούν στον Μεσοπόλεμο, στην Αμερική. Αρχή του νήματος: η Country των λευκών και η Blues των Αφροαμερικανών. Και μόνο μια στοιχειώδης αναφορά σε αυτά απαιτεί τόμους βιβλίων.

Η αναζήτηση της αρχής είναι δύσκολη. Μόλις εμφανιστεί μια ημερομηνία ή ένα πρόσωπο, ξεπηδά ένα άλλο, νωρίτερο. Έτσι, ίσως η ετυμολογία του όρου είναι πιο χρήσιμη. Η πρώτη εμφάνιση του "rock and roll" σε τραγούδι γίνεται το 1922, στη σύνθεση My Man Rocks Me (With One Steady Roll) του J. Berni Barbour, ερμηνευμένη από την blues τραγουδίστρια Trixie Smith. Η έκφραση "rock and roll" υπαινίσσεται τη σεξουαλική συνεύρεση — και η Smith γίνεται πρωτοπόρα, θέτοντας τις βάσεις για τη σεξουαλική επανάσταση σχεδόν 50 χρόνια αργότερα.

Ο επίσημος ορισμός της φράσης "rocking and rolling" περιέγραφε την κίνηση πλοίου σε μανιασμένο ωκεανό, αλλά χρησιμοποιούνταν και για να δηλώσει πνευματική θέρμη στις εκκλησιαστικές λειτουργίες των Αφροαμερικανών. Σε gospel τραγούδια, η φράση είχε θρησκευτική χροιά — αλλά έξω από τον ιερό χώρο, ήταν καθαρά σεξουαλικό υπονοούμενο.

Έτσι έχουμε την πρώτη άκρη του νήματος — κρυμμένη σε παράνομα καζίνο και καταγώγια, ως έκφραση των Αφροαμερικανών, μακριά από την εξουσία και το χρήμα των λευκών Αγγλοσαξόνων. Η τόλμη μιας γυναίκας έδωσε το έναυσμα για τη μεγαλύτερη μουσική επανάσταση. Η μουσική αυτή δεν είχε ακόμα γεννηθεί. Η κύηση θα κρατούσε χρόνια. Δεν είχε τα χαρακτηριστικά που αργότερα θα την έκαναν διάσημη, αλλά η λυρική θεματολογία είχε ήδη οριστεί.

Θα χρειαζόταν ένας ανθρώπινος καταλύτης, ένας πόλεμος και ένα κράτος που, μετά την ήττα του, θα επένδυε στην τεχνολογία για να ορθοποδήσει. Ο καταλύτης αυτός είχε ήδη γεννηθεί, το 1921, στο Windber της Pennsylvania, από Ρωσοεβραία μητέρα και Ουαλοαμερικανό πατέρα. Ήταν ο Alan Freed. Ο άνθρωπος που θα έφερνε τη μουσική αυτή στη λευκή Αμερική.

Την ίδια ώρα, ενώ ο δεύτερος παγκόσμιος πόλεμος φαινόταν ακόμα μακρινός και η Ιαπωνία προσπαθούσε να κάνει τις πρώτες επαφές με τον δυτικό κόσμο, στην άλλη άκρη του Ατλαντικού είχε ήδη μπει ο πρώτος σπόρος για τη δημιουργία μιας δεύτερης μουσικής υπερδύναμης. Λεγόταν Skiffle — και ήταν δημιούργημα απελεύθερων Αφροαμερικανών.

Jacek Henryk Maniakowski