Θέατρο μέσα στη rock & metal μουσική: Part II

 

Δομή άλμπουμ ως θεατρική πράξη

 

Η θεατρικότητα μέσα στη rock & metal μουσική δεν υπάρχει μόνο επί της σκηνής ή ακόμα στις περσόνες οι οποίες υιοθετούν κάποιοι καλλιτέχνες, αλλά ακόμα και μέσα από την μουσική και τους στίχους ενός ολόκληρου άλμπουμ. Πολλές φορές για να μπορέσει να διηγηθεί μια ιστορία δεν φτάνουν οι λίγοι στίχοι μαζί με τις νότες που τους συνοδεύουν, αλλά χρειάζονται ολόκληρα τραγούδια που το καθένα είναι ένα μέρος μιας πιο ολοκληρωμένης ιστορίας είτε φανταστικής είτε πραγματικής είτε ακόμα και προφητικής. Κάποια από τα πιο πετυχημένα άλμπουμ στην ιστορία αυτές της μουσικής περιλαμβάνουν μία και μοναδική ιστορία μέσα από τα τραγούδια που αποτελείται το άλμπουμ.

Στο θέατρο, το κάθε έργο έχει μια συγκεκριμένη δομή, όπως και στα αρχαία δράματα, αλλά ακόμα και η ζωή μας η ίδια αποτελείται από μια συγκεκριμένη δομή την οποία και εμείς χρωματίζουμε με την αντίληψη της εμπειρίας μας υπάρχουν σε αυτήν. Μέσα στη θεατρική όμως δομή υπάρχει ο πρόλογος, η σύγκρουση, η κορύφωση και πάντα καταλήγει στην κάθαρση, ένα τέλος το οποίο σπάνια υπάρχει και στη ζωή. Η σειρά αυτή Δεν αποτελεί απλώς Ένα συνειρμό των σκηνών, αλλά είναι μια αφήγηση με εσωτερική λογική, με συναισθηματική πορεία και τις περισσότερες φορές με φιλοσοφική στόχευση. Το ίδιο συμβαίνει και στη rock και metal μουσική, όπου πολλά άλμπουμ δεν είναι απλώς συλλογές τραγουδιών, αλλά concept albums — δηλαδή έργα με συνοχή, πλοκή, χαρακτήρες και θέμα.

Κάποια από τα πιο εμβληματικά άλμπουμ στην ιστορία της rock αποτελούνται από μία και μόνο ιστορία, δηλαδή είναι concept albums. Αυτό από μόνο του προσδίδει μια θεατρικότητα η οποία δεν συνοδεύεται από εικόνες, αλλά ο ίδιος ο ακρατής τις δημιουργεί σύμφωνα με τη δικιά του αντίληψη.

 

The Wall – Pink Floyd

Ένα από τα πιο θεατρικά άλμπουμ και παράλληλα ένα από τα πιο πολύ πουλημένα στην ιστορία της ροκ μουσικής είναι και το The Wall των Pink Floyd, το οποίο και συνοδεύεται από μια ταινία σταθμός για τον κινηματογράφο. Μέσα σε αυτό ο Roger Waters δημιούργησε έναν χαρακτήρα, τον Pink, που χτίζει έναν “τοίχο” γύρω από τον εαυτό του για να προστατευτεί από τον πόνο, την απώλεια, την κοινωνική αποξένωση. Το άλμπουμ εξελίσσεται σαν ψυχολογική τραγωδία, με σκηνές που θυμίζουν Kafka, Beckett και αρχαία κάθαρση. Το “The Trial” είναι κυριολεκτικά θεατρική σκηνή, με φωνές, ρόλους και δικαστική κορύφωση.

 

Operation: Mindcrime – Queensrÿche

Το θρυλικό άλμπουμ των Queensrÿche που δημιούργησε τα θεμέλια της progressive metal, είναι ουσιαστικά ένα πολιτικό θρίλερ. Ο πρωταγωνιστής, Nikki, μπλέκεται σε μια συνωμοσία, χειραγωγείται από έναν “πνευματικό ηγέτη” και βιώνει την απώλεια, την ενοχή και την αμφιβολία. Το άλμπουμ αυτό έχει αφηγηματική πλοκή, ανατροπές, σκηνές διαλόγου, καθώς ουσιαστικά αποτελεί μια θεατρική αφήγηση. Άνετα μπορεί να συγκριθεί η ακρόαση του με την παρακολούθηση  ενός έργο του Arthur Miller ή του Ibsen, αλλά με κιθάρες και φωνητικά που σπάνε κόκαλα.

 

Scenes from a Memory – Dream Theater

Οι Dream Theater Δημιουργούν ένα μεταφυσικό δράμα που εξερευνά τη μετά σάρκωση, την ενοχή, καθώς και την αποκάλυψη και πάντα κάτω από τους ήχους της progessive metal. Ο χαρακτήρας Nicholas βιώνει οράματα από μια προηγούμενη ζωή και προσπαθεί να καταλάβει αν είναι αλήθεια ή ψευδαίσθηση. Το άλμπουμ είναι δομημένο σαν θεατρικό έργο σε πράξεις, με μουσικά μοτίβα που επανέρχονται, με αφηγηματικά σημεία και με κορύφωση που θυμίζει αρχαία τραγωδία.

Η μουσική σε αυτά τα άλμπουμ, τα οποία χρησιμοποιήσαμε σαν παράδειγμα, δεν είναι απλώς ο ήχος ο οποίος θα διασκεδάσει, είναι αφήγηση με πλοκή, με χαρακτήρες, με σύγκρουση και τελικά τη λύτρωση. Ένας ακροατής δεν ακούει απλά τα τραγούδια, αλλά βιώνει την ίδια την ιστορία και συμμετέχει και ο ίδιος σε μια θεατρική εμπειρία. Και η εμπειρία αυτά είναι βαθιά υπαρξιακή, καθώς δεν αφορά μόνο το τι συμβαίνει στον ήρωα αλλά και τι μπορεί να ξυπνήσει μέσα μας η ίδια η μουσική αυτή αφήγηση.

 

Θεατρικά έργα ως πηγή έμπνευσης

 

Η ίδια η μουσική rock & metal έχει κατηγορηθεί, αλλά συνεχίζει, να κατηγορείται αν και πλέον λιγότερο, η ρηχότητα και γενική διαφθορά. Προφανώς στους συντηρητικούς κύκλους, προσκείμενος πάντα σε κάποια είδους εξουσίας η ίδια η σκέψη αποτελεί την διαφθορά, αλλά στην ουσία μόνο στο δικό του στάτους. Από τις απαρχές αυτής της μουσικής, ο στόχος της δεν ήταν απλά να χαϊδέψει τα αυτιά του ακροατή, παρόλο που δεν λείπουν και αυτά τα στοιχεία, αλλά στόχευε μέσα από τις νότες και τους στίχους να μπει στο ίδιο το «κεφάλι» του ακροατή και να αφυπνίσει τη σκέψη του. Επομένως, κατά συνέπεια έχει πάρει έμπνευση και από την ίδια τη δραματουργία.

Το θέατρο, ουσιαστικά ως τέχνη της σύγκρουσης, της αλήθειας και της κάθαρσης, έχει αποτελέσει και συνεχώς αποτελεί μια ανεξάντλητη πηγή για έμπνευση για τη rock και metal μουσική. Οι μεγάλοι δραματουργοί — από τον Shakespeare και τον Goethe μέχρι τον Μπουλγκάκοφ και τον Σοφοκλή — δεν έγραψαν απλώς ιστορίες, έγραψαν ψυχικά τοπία, υπαρξιακές κραυγές, ηθικά διλήμματα και όλα αυτά η μουσική μπορεί να ενσαρκώσει με έναν τρόπο άμεσο, χειροπιαστό και συγχρόνως συγκλονιστικό.

Όπως κάποιοι θεατρικοί συγγραφείς και δραματουργοί έχουν περισσότερη προτίμηση στη θεματολογία της rock & metal μουσικής. Οι λόγοι είναι πολλοί και προφανώς κάθε δημιουργός ή μπάντα τους ξέρει. Αλλά άσχετα από το γεγονός αν υπάρχουν κάποιες προτιμήσεις οι λόγοι γι αυτές, ουσιαστικά η σκοτεινή πλευρά κάποιων δραματουργών ή των ηρώων τους είναι αυτή που έχει προτιμηθει:

 

Shakespeare – Macbeth & Hamlet

Ο Shakespeare Είναι από τους πιο αγαπημένους θεατρικούς συγγραφείς της metal σκηνής Και αυτό όχι αναίτια, καθώς πολλοί μουσικοί έχουν μεγαλώσει σε αγγλόφωνες χώρες ή έστω έχουν ασχοληθεί με την αγγλική γλώσσα περισσότερο. Αλλά ο βασικός λόγος είναι μάλλον η σκοτεινή φιγούρα του Macbeth, που έχοντας την εμμονή στην εξουσία και την ενοχή και το Hamlet με την υπαρξιακή αμφιβολία και την εσωτερική διάλυση, έχουν εμπνεύσει δεκάδες τραγούδια και άλμπουμ. Οι Grave Digger αφηγούνται την πτώση του Macbeth με επικό ήχο, ενώ οι Dream Theater και Ice Nine Kills μεταφράζουν τον Hamlet σε μουσική ψύχωση. Οι στίχοι γίνονται μονόλογοι, οι κιθάρες εσωτερικές κραυγές και η σκηνή καθαρτήριο, Όπως ακριβώς αρμόζει σε μια τραγωδία ή σε ένα δράμα.

 

Goethe – Faust

Ο Faust του Goethe Είναι ίσως η πιο ταιριαστή φιγούρα στο είδος αυτής της μουσικής, η απόλυτη θεατρική αλληγορία για την επιθυμία, τη γνώση και τελικά την πτώση. Ο χαρακτήρας ο οποίος πουλά την ψυχή του για την σοφία και την δύναμη έχει γίνει σύμβολο για τη rock και metal, αλλά μάλλον η δόξα παίρνει την θέση της σοφίας. Οι Queen, οι Rolling Stones και ο Marilyn Manson έχουν ενσωματώσει τον Μεφιστοφελή ως αφηγητή, όμως πειρασμό, αλλά κυρίως ως έναν ειρωνικό σχολιαστή της ανθρώπινης φύσης. Ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το «Sympathy for the Devil» είναι σχεδόν θεατρικός μονόλογος του Σατανά, με χιούμορ και σκοτεινή σοφία.

 

Μπουλγκάκοφ – Ο Μετρ και η Μαργαρίτα

Το έργο του Μπουλγκάκοφ, ο οποίος ήταν από τους αγαπημένους συγγραφείς του δικτάτορα Στάλιν, παρόλο που τον επέκρινε έμμεσα στα έργα του, δημιουργεί μια μεταφυσική σάτιρα. Ουσιαστικά αποτελεί ένα θεατρικό όνειρο το οποίο συνδυάζει τον διάβολο, την αγάπη την τέχνη και την εξουσία, θέματα πολύ δημοφιλή στους στίχους αυτής της μουσικής. Η επιρροή του είναι εμφανής σε τραγούδια όπως το “Sympathy for the Devil”, αλλά και στην αισθητική του occult rock. Ο Βόλαντ, ο Διάβολος του έργου, δεν είναι απλώς αντίπαλος — είναι παρατηρητής, κριτής, σκηνοθέτης της ανθρώπινης κωμωδίας. Η rock σκηνή τον λατρεύει γιατί ενσαρκώνει την αμφισημία, την ειρωνεία, την αλήθεια που δεν φωνάζει αλλά υπαινίσσεται.

 

Αρχαία τραγωδία – Οιδίπους, Αντιγόνη, Προμηθέας

Η αρχαία ελληνική τραγωδία, η θεμέλιος λίθος της δραματουργίας, δεν θα μπορούσε να λείψει και από τους στίχους της rock & metal, καθώς τα θέματα τα οποία τίθενται στις αρχαία δράματα συνεχίζουν να υπάρχουν ως σήμερα. Η έννοια της ύβρεως, της νέμεσις αλλά και της κάθαρσης είναι βαθιά ριζωμένη στη metal αισθητική. Ο Οιδίπους που τυφλώνεται για να δει, η Αντιγόνη που αντιστέκεται στην εξουσία, ο Προμηθέας που θυσιάζεται για τον άνθρωπο — όλοι αυτοί είναι rock ήρωες πριν καν υπάρξει η μουσική. Οι στίχοι των Metallica, των Tool, των Sepultura συχνά αντλούν από αυτά τα μοτίβα, μετατρέποντας την τραγωδία σε ηχητική εμπειρία.

Το θέατρο δεν αποτελεί μια απλή έμπνευση, αλλά είναι ένα είδος συνομιλητή. Στην rock και metal δεν δανείζονται απλώς θεματολογία του θεάτρου, συνεχίζουν τον ίδιο αυτόν διάλογο στην σημερινή εποχή, μεταφέροντας τη σκηνή σε ήχο και δίνοντας νέα μορφή σε παλιές αλήθειες. Το κοινό, το οποίο πάντα συμμετέχει, δεν ακούει απλώς τη μουσική, αλλά βιώνει μια θεατρική εμπειρία, όπου φανερώνεται η ψυχή παίζοντας τον πρωταγωνιστικό ρόλο.

Part I 

Part III 

Jacek Henryk Maniakowski

Θέατρο μέσα στη rock & metal μουσική: Part I

 

Το θέατρο από μόνο του, αλλά ακόμα και μαζί με αυτούς που συμμετέχουν σε αυτό, είναι ουσιαστικά ο μόνος χώρος όπου επιτρέπεται, πάντα από ηθικής άποψης, το ψέμα σαν μέσο που οδηγεί στην αλήθεια. Ουσιαστικά ένας ηθοποιός είναι αυτός που χρησιμοποιεί την τέχνη του ψέματος, όπως είναι η υποκριτική, για να φανερώσει την αλήθεια ή έστω να παρακινήσει τον θεατή να την ανακαλύψει μόνος του, δίνοντάς του παράλληλα το νοητικό χάρτη για να μπορέσει να τον ακολουθήσει.

Η σκηνή στη rock και metal δεν είναι απλώς μια πλατφόρμα για μουσική εκτέλεση. Είναι ένας τελετουργικός χώρος, ένα είδος ιερού θεάτρου, ένα ιερό πεδίο μεταμόρφωσης μέσα στο οποίο ο καλλιτέχνης παύει να είναι απλώς ένας ερμηνευτής και γίνεται φορέας ενός ρόλου, ενός μηνύματος και μιας εμπειρίας η οποία ξεπερνάει το δικό του ατομικό πλαίσιο και αγγίζει πλέον το συλλογικό. Ακριβώς έτσι όπως και στο αρχαίο θέατρο, ο ηθοποιός που δεν ανέβαινε στη σκηνή τους ως εαυτός του, αλλά όσο ένα πρόσωπο, μια μάσκα η οποία ενσάρκωνε τους ίδιους τους θεούς, τους ήρωες, τους δαίμονες, καθώς και τις ανθρώπινες αδυναμίες. Κατά αντίστοιχο τρόπο αλλά ως πρόσωπο — μια μάσκα που ενσάρκωνε θεούς, ήρωες, δαίμονες, ανθρώπινες αδυναμίες. Αντίστοιχα, στη rock και metal, η σκηνή γίνεται χώρος μύησης: ο καλλιτέχνης μεταμορφώνεται, το κοινό συμμετέχει, και η μουσική αποκτά σώμα, μορφή και τελετουργική δύναμη.

Τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα μιας τέτοιας δράσης, ακόμη και δράματος παρουσιάζονται παρακάτω.

Alice Cooper – Το horror theatre της rock

Ο Alice Cooper υιοθέτησε εξαρχής μια διαφορετική περσόνα μέσω του ονόματος του. Ο ίδιος δεν τραγουδά απλά, αλλά παίζει ένα ρόλο. Από την αρχή της καριέρας του, από τους πρωτεργάτες του shock rock, κάθε του εμφάνιση είναι ένα σκοτεινό θέατρο τον τρόμου. Ο ίδιος έχει δηλώσει χαρακτηριστικά πως απλά ήθελε να δημιουργήσει «μια παράσταση που να σοκάρει και να μαγνητίζει». Και εδώ και δεκαετίες το κοινό του δεν το βλέπει απλά σαν ένα μουσικό, αλλά βλέπεις έναν χαρακτήρα που ζει και πεθαίνει επί της σκηνής.

 

Kiss – Μυθολογία και υπερθέαμα

Οι Kiss, στα χνάρια των σούπερ ηρώων των κόμικς, κατάφεραν να δημιουργήσουν μια μυθολογία χαρακτήρων, αλλά ακόμα και να γίνουν και κόμικς: The Demon, The Starchild, The Spaceman, The Catman. Με μάσκες, φλόγες, πυροτεχνήματα καθώς και θεατρικά σκηνικά, κάθε τους Live ήταν ένα υπερθέαμα, βγαλμένο από κάποιο κόμικς, αλλά μπορεί να χαρακτηριστική και αρχαία τελετή ή κάποιος σύγχρονο μιούζικαλ. Για αυτούς η σκηνή δεν αποτελεί τον χώρο για μουσική εκτέλεση, αλλά ήταν ένα σύμπαν σούπερ ηρώων μέσα στο οποίο το κοινό δεν παρακολουθεί απλά, αλλά συμμετέχει.

 

Rammstein – Πολιτικό και υπαρξιακό θέατρο

Οι Rammstein, ακολουθώντας το γερμανικό δράμα, κατάφεραν να μετατρέψουν τη σκηνή σε ένα πολιτικό αλλά και υπαρξιακό θέατρο. Η κάθε τους παράσταση εμπεριέχει φωτιές, μηχανισμούς, ολόκληρη σκηνοθεσία με μια πληθώρα συμβολισμών. Η κάθε τους εμφάνιση είναι μια δραματουργική πράξη, στα όρια του αρχαίου δράματος. Η θεματολογία τους, στην οποία εμπεριέχεται η έννοια της εξουσίας, η σεξουαλικότητα καθώς και βία, αλλά και η ταυτότητα του ατόμου, παρουσιάζει με σκηνική ακρίβεια παράσταση που θυμίζει τους μεγάλους Brecht και Artaud. Καμία κίνηση πάνω σε σκηνή δεν είναι τυχαία, αλλά όλα είναι σκηνοθετημένα για να καταφέρουν να προκαλέσουν στο κοινό μια συναισθηματική έκρηξη.

Μέσα από όλα αυτά τα παραδείγματα μπορούμε να συμπεράνουμε πως δεν είναι λίγες φορές που η σκηνή γίνεται ένα καθαρτήριο, όπως σε ένα αρχαίο δράμα. Εκεί όπου ο καλλιτέχνης και το κοινό καταφέρνουν να βιώσουν μαζί την ένταση, την έκρηξη και τέλος τη λύτρωση. Όλο αυτό δεν αποτελεί μια απλή συναυλία, αλλά μια μουσική τελετουργία και η λειτουργία αυτή είναι βαθιά θεατρική, καθώς δεν αφορά μόνο το τι ακούς ούτε τη βλέπεις, αλλά και το γεγονός πως το ζεις.

 

 

 

Ο χαρακτήρας ως προσωπείο

 

Ένα απαραίτητο συστατικό σε μια θεατρική παράσταση είναι και η μάσκα. Δεν είναι λίγες φορές, ειδικά στο θέατρο, η μάσκα περισσότερο φανερώνει παρά κρύβει. Ίσως ένα ερώτημα το οποίο δύσκολα μπορεί να απαντήσει κάποιος και ίσως δεν είναι και απαραίτητο είναι: τι κρύβει ακριβώς μια μάσκα και τι φανερώνει;

Στο θέατρο, το προσωπείο δεν είναι απλώς μια μάσκα, αλλά είναι ένα σύμβολο της μεταμόρφωσης, ένα εργαλείο της αποκάλυψης και πάνω από όλα ένα μέσο υπέρβασης εαυτού. Ένας ηθοποιός δεν παίζει τον εαυτό του, αλλά έναν ρόλο ο οποίος του επιτρέπει να εκφράσει βαθύτερα, κάτι συλλογικό. Και αυτό το συλλογικό μέσα στην rock & metal μουσική είναι οι φόβοι και οι προσδοκίες του κοινού. Γι αυτό και η σκηνική παρουσία στη μουσική αυτή έχει μεγάλη σημασία και πολλοί καλλιτέχνες επιλέγουν να εμφανίζονται, όχι ως οι ίδιοι, αλλά ως πρόσωπα-σύμβολα, θεατρικές περσόνες οι οποίες ενσαρκώνουν ιδέες, συναισθήματα και κοινωνικές συγκρούσεις, οι οποίες διέπουν και το κοινό τους.

Υπάρχουν αρκετά τέτοια παραδείγματα ήδη από την δεκαετία του 70, αλλά συνεχίζονται και ως σήμερα.

  David Bowie – Ziggy Stardust

Ο Bowie, ίσως ο πρώτος που υιοθέτησε ένα προσωπείο και δεν δημιούργησε απλώς ένα χαρακτήρα, αλλά μια ολόκληρη μυθολογία γύρω από αυτό. Ο Ziggy Stardust δεν ήταν απλώς άλλο ένα πρόσωπο, καθώς ήταν ένας εξωγήινος ροκ σταρ, αγγελιοφόρος της καταστροφής ο οποίος ήρθε στη γη για να σώσει τους ανθρώπους μέσα από τη μουσική. Και κατά κάποιον τρόπο σίγουρα έσωσε κάποιους ανθρώπους από τους δικούς του σκοτεινούς δαίμονες. Μέσα από αυτόν, ο Bowie εξερεύνησε την αποξένωση, την ταυτότητα, την εφήμερη φύση της δόξας. Ο Ziggy ήταν θεατρικό πρόσωπο, με κοστούμι, σκηνική παρουσία και εσωτερική πλοκή — και όταν «πέθανε» επί σκηνής, το κοινό βίωσε κάθαρση, ακριβώς όπως συμβαίνει στο αρχαίο ελληνικό δράμα.

 

Marilyn Manson – Μεταμοντέρνος Μεφιστοφελής

Ο Manson κατάφερε να ενσαρκώσει μια περσόνα η οποία συνδύαζε τον Μεφιστοφελή του Faust, τον Joker και τον Artaud. Με το κατάλληλο μακιγιάζ, τα παραμορφωμένα κοστούμια και την προκλητική σκηνική παρουσία του, που στην ουσία δεν ήταν μόνο σκηνική, κατάφερε να γίνει το σύμβολο της παρακμής, της αμφισβήτησης, της πιο σκοτεινής πλευράς του αμερικανικού ονείρου ή της αμερικανικής κουλτούρας. Το προσωπείο που υιοθέτησε δεν ήταν μια απλή αισθητική επιλογή, ήταν μια θεατρική πράξη αντίστασης καθώς και μια κραυγή ενάντια στην υποκρισία και τον καθωσπρεπισμό, στοιχεία που διέπουν ακόμα σήμερα την αμερικανική κοινωνία.

 

Ghost – Ο Papa Emeritus και η αντί-εκκλησία

Οι Ghost δημιούργησαν μια ολόκληρη “αντί-εκκλησία”, με τον Papa Emeritus ως αρχιερέα του σκοτεινού rock. Πέρα από το γεγονός πως ήταν μια έξυπνη εμπορική κίνηση, απευθυνόμενη σε ένα κοινό το οποίο ούτως ή άλλως δεν είχε καλές σχέσεις με εκκλησιαστικά ζητήματα, κατάφερε να δημιουργήσει και συνεχίζει να δημιουργεί μια ολόκληρη μυθολογία γύρω από το πρόσωπο του Papa Emeritus. Η περσόνα που έχει δημιουργηθεί από τον Tobias Forge, θυμίζει ένα θρησκευτικό θέατρο με πολλά στοιχεία από Brecht και λειτουργική τελετουργία. Κάθε αλλαγή του Πάπα σηματοδοτεί μια νέα εποχή και μια νέα θεατρική πράξη. Το συγκρότημα έχει αποδείξει πολλές φορές πάνω στη σκηνή τη θεατρικότητα του και το κοινό δεν βλέπει απλώς μια μπάντα να παίζει, αλλά συμμετέχει σε μια μυστηριακή τελετή, όπου η μουσική γίνεται το δόγμα και η σκηνή ο ναός.

Εύκολα μπορούμε να αντιληφθούμε, μέσα από τα παραπάνω παραδείγματα, πώς το προσωπείο στη rock και metal Δεν αποτελεί απλώς ένα μέσο εντυπωσιασμού. Λειτουργεί ως ένα εργαλείο αφήγησης, ως η πύλη προς το συλλογικό ασυνείδητο καθώς και ο καθρέφτης της εκάστοτε εποχής. Ακριβώς όπως στο θέατρο, έτσι και εδώ ο χαρακτήρας δεν κρύβει τον καλλιτέχνη, αλλά ουσιαστικά τον αποκαλύπτει. Μέσα σ αυτό το δράμα το κοινό αντί να βλέπει έναν άνθρωπο, βλέπει μια ιδέα η οποία ζωντανεύει επί της σκηνής.

Part II 

Part III

Jacek Henryk Maniakowski

Rock - e - pedia: Doowop

Αν δεν μπορείς να κατανοήσεις την παιδική απλότητα, τότε πολύ δύσκολα θα καταλάβεις την πολυπλοκότητα του κόσμου.

Doowop (ή doo-wop και doo wop)

 

 

Πως ακούγεται: σαν μεθυσμένοι φάλτσοι Ιρλανδοί να τραγουδάνε για τον έρωτα ενός φίλου τους, του χαμένου έρωτα ή τελείως «χαμένου» φίλου τους. Αλλά… χωρίς να είναι μεθυσμένοι ούτε φάλτσοι, αλλά ούτε καν Ιρλανδοί, μόνο τραγουδάνε για κάποιον έρωτα, φανταστικό ή μη. Στην ουσία όμως είναι ένα είδος Rhythm and Blues μουσικής που προήλθε από τη νεολαία Αφροαμερικανών. Μια μίξη pop και rock n roll σε μπαλάντα με πολλά ου ου ου ου και οοο οοο οοο

Γιατί να το ακούσουμε: Γιατί είναι όμορφο, μελωδικό, απλό και αγαπησιάρικα χαϊδοκώλικο. Αλλά και αποτελείται πάντα από υπέροχες φωνές, κατάλληλες για μια γνήσια και παλαιάς κοπής ερωτική εξομολόγηση.

Γιατί όχι: Γιατί άρεσε στον παππού σου και την γιαγιά σου και σε παραμυθιάζουν πως με αυτά τα τραγούδια ερωτευτήκαν. Αλλά όταν λέει ο παππούς πως τότε γραφόταν πραγματική μουσική, εννοεί αυτό, αλλά δεν ξέρει πως λέγεται. Είναι υπερβολικά γλυκανάλατο.

Που; Κυρίως στις μεγάλες πόλεις των ΗΠΑ

Πότε; Τη δεκαετία του ‘40.

Ποιοι; Οι ρίζες του doo-wop, ξεκινάνε ήδη από το 1930 σε άλμπουμ των Mills Brothers και Ink Spots.

Ο όρος "doo-wop" εμφανίστηκε για πρώτη φορά σε έντυπη μορφή μόλις το 1961. Η εφημερίδα “The Chicago Defender” χρησιμοποίησε τον όρο για να περιγράψει το τραγούδι "Blue Moon" του Marcels. Στο "Just A-Sittin' And A-Rockin" των Delta Rhythm Boys το 1945, ακούγεται η φράση “Doo-wop", για πρώτη φορά.

Αργότερα την ακούμε ξανά το 1953 στο "Good Lovin'" των Clovers, αλλά και ένα χρόνο μετά στο ρεφρέν του "Never" των Carlyle Dundee & the Dundees. Αξιοσημείωτο είναι πως και στο "Mary Lee" των Rainbows ακούγεται η φράση “do wop de wadda”, αλλά και στο "In the Still of the Night" των Five Satins.

Αλλά ακόμα να ακούσεις: The Oriols, The Platters, The Accents (Wiggle, Wiggle), The Ad Libs (The Boy from New York City), The Alley Cats, The Aquatones, The Belmonts, The Blue Jays, The Cadets, Moonglows (Sincerely), Penguins (Earth Angel), the Cadillacs (Gloria), the Heartbeats (A Thousand Miles Away), Shep & the Limelites (Daddy's Home), Dion and the Belmonts (I Wonder Why),  the Earls, the Chimes, the Mystics.

Μέρες δόξας:  Κέρδισε δημοτικότητα στη δεκαετία του ‘50, όπου θεωρήθηκε «καλλιτεχνικά και εμπορικά βιώσιμο» μέχρι τις αρχές της δεκαετίας του 1960.

Συνέχισε, ωστόσο να επηρεάζει τους καλλιτέχνες και αργότερα. Γενικά δοξάστηκες σε εκατομμύρια καψούρες ανά τον κόσμο και συνεχίζει ακόμα να δοξάζεται σε έρωτες μεγαλο-εφήβων.

Κόκκινη κάρτα: μυρίζει μούχλα και πολλές φορές μοιάζει με την μασέλα της γιαγιάς. Ακόμα είναι υπερβολικά εύπεπτο σαν την σούπα της γιαγιάς. Και πολλά τραγούδια μοιάζουν μεταξύ τους, απλά μιλάνε για διαφορετική καψούρα. Στην ουσία όμως και όλες οι καψούρες είναι ίδιες.

Με τι μπερδεύεται; Με πρώιμο rock’n’roll και πολλοί νομίζουν ότι είναι αυτό Μπερδεύεται με Jazz, Blues, Boogie, Soul, Traditional Pop,  R&B και Rap.

Στην ουσία, όμως, θα μπορούσαμε να πούμε πως είναι η εξέλιξη της Jazz και Blues.

Τι λες στον άσχετο; Όπου ακούς πολλά  "doo-wop-doo-wop," και “wah-wah-wah-wah” με στίχους που μιλάνε για εφηβικούς έρωτες και το θυμάται ο παππούς, εε αυτό είναι.

Jacek Henryk Maniakowski

Rock - e - pedia: Digital Hardcore

 

Ένα καθαρό ποτάμι πάντα κάνει και πολύ θόρυβο

Digital hardcore

 

 

Πως ακούγεται: σαν τσαντισμένοι πάνκηδες να κάνουν θόρυβο την ίδια στιγμή που κάποιοι εξασκούνται σε ηλεκτρονική μουσική. Ουσιαστικά είναι μια μίξη hardcore punk με breakbeat, techno, drum and bass και μια δόση από noise music, μαζί με industrial rock. Όλα αυτά ντύνονται με έντονο κοινωνιο-πολιτικό στίχο.

Γιατί να το ακούσουμε: γιατί είναι μια θορυβώδης πανκιά γεμάτη τσαντίλα και με στίχους που δεν κρύβονται πίσω από μάσκες, ούτε καν πίσω από λυρικές μεταφορές. Με κυνισμό που τιμάει την punk παράδοση.

Γιατί όχι: γιατί είσαι ρομαντικός δεν δέχεσαι να σου πετάνε μάσα στα μούτρα την ίδια την πραγματικότητα και γιατί μερικές φορές ακούγεται σαν να έχουν χαλάσει τα ηχεία σου.

Που; Γερμανία, ειδικά στο Βερολίνο

Πότε; Αρχές δεκαετίας του ’90

Ποιοι; Αναμφίβολα ο Alec Empire μαζί με την μπάντα του, τους  Atari Teenage Riot, ξεκίνησαν το είδος. Ο ίδιος το 1994 ίδρυσε και την ανεξάρτητη δισκογραφική εταιρία, την Digital Hardcore Recordings, δύο χρόνια μετά την δημιουργία του σχήματός, όπου είναι frontman. Σε λίγα χρόνια μάζεψε αρκετές μπάντες με παρόμοιο ήχο, θεμελιώνοντας το είδος με σχήματα έξω από το Βερολίνο και την Γερμανία, όπως οι Gangstar Toons Industries (Paris), Praxis (London), Cross Fade Enter Tainment (Hamburg), Drop Bass Network (U.S.), και Bloody Fist (Australia)

Αλλά ακόμα να ακούσεις: Christoph de Babalon, Cobra Killer, Sonic Subjunkies, EC8OR, Hanin Elias, Lolita Storm, Nic Endo, The Panacea, The Mad Capsule Markets, Left Spine Down, Motormark, Death Spells, The Shizit, Rabbit Junk, and Fear, Loathing in Las Vegas, We Butter the Bread with Butter, Left Spine Down, Death Spells, Rabbit Junk, Death Grips και Machine Girl.

Μέρες δόξας:  πέρα από κάποιες σχετικές μεμονωμένες επιτυχίες κάποιων συγκροτημάτων παραμένει ένα underground κίνημα.

Κόκκινη κάρτα: ο χαρακτηρισμός του ως εκφραστής ακροαριστεράς και γενικά ο underground χαρακτήρας και εμμονή στο αντισυμβατικό.

Με τι μπερδεύεται; με Anarcho-punk, electronicore, electropunk, hardcore techno, industrial metal, noise rock, industrial hardcore. Ενίοτε και το ίδιο μπερδεύεται με την ύπαρξή του… to be or not to be

Τι λες στον άσχετο; σαν να πλακώνονται στο ξύλο μέσα στο στούντιο ένας χαρντκοράς πάνκης με ένας οπαδό της techno και κάποιος το ηχογράφησε

Jacek Henryk Maniakowski

Rock - e - pedia: Desert rock

Ακόμα εκεί που δεν φυτρώνει τίποτα, κάποιες νότες μπορούν να ηχήσουν.

Desert rock ( περισσότερο γνωστό σαν Palm Desert Scene)

 

 

Πως ακούγεται: σαν να μαρσάρει μια Harley σε χωμάτινο δρόμο και με τον αέρα να φυσά σηκώνοντας σκόνη, η οποία χτυπάει ελαφρά το μισογεμάτο ντεπόζιτο βγάζοντας έναν συρτό ήχο. Σοβαρά τώρα; Οκ σαν μίξη stoner με south rock με ψήγματα από   psychedelia, blues, heavy metal, punk rock, acid rock και alternative rock.

Γιατί να το ακούσουμε: Γιατί είναι βρώμικο, ιδιαίτερο και έχουν βγει πολλά διαμάντια στο είδος αυτό, που έχουν στιγματίσει την γενικότερη σκηνή της rock.

Γιατί όχι: Γιατί ξεραίνονται τα αυτιά μου και γεμίζουν άμμο, αλλά και γιατί είναι υπερβολικά τραχύ πολλές φορές, αργόσυρτα riffs πολλές φορές κουράζουν κρύβοντας την «αταλεντοσύνη» κάποιων μουσικών. 

Που; Η.Π.Α., Palm Desert, Southern California και στα μπαρ της περιοχής αυτής.

Πότε; Αρχές δεκαετίας του ‘90

Ποιοι; Μάλλον τα παραισθησιογόνα της ερήμου θα μπορούσαν να είναι οι πρόδρομοι του είδους, αλλά οι Yawning Man θεωρούνται από του πρωτοπόρους του είδους. Αλλά και οι Desert Sessions που διοργάνωνε ο Josh Homme των Queens of the Stone και Kyuss, μαζί με άλλους γνωστούς καλλιτέχνες

Αλλά ακόμα να ακούσεις: The Desert Session, Brant Bjork, Fu Manchu, Fatso Jetson, Nebula, Mondo Generator, earthlings?, Hermano, Ten East, Orquestra Del Desierto, Nick Oliveri, John Garcia, Slo Burn, Che, Them Crooked Vultures, Vista Chino, Unida

Μέρες δόξας:  τέλη δεκαετίας του ’90 και στα ‘00ς. Ουσιαστικά τότε βγήκαν μπάντες παγκόσμιου βεληνεκούς με άλμπουμ πραγματικά αριστουργήματα.

Κόκκινη κάρτα: Η υπερβολική αυτοπεποίθηση της επιτυχίας, δείχνει έναν δρόμο προς επανάληψη  εαυτού σε πιο ακραία προσέγγιση. Ποτέ οι μουσικοί της σκηνής δεν έγιναν σταρ.

Με τι μπερδεύεται; με grunge και stoner rock, αλλά και με experimental rock και psychedelic rock

Τι λες στον άσχετο; Κάτι γαμάτοι μουσικοί πειραματίζονται με παραισθησιογόνα και μουσική

Jacek Henryk Maniakowski

Planet of Zeus – Nervous Breakdown

 

Κάθε γέννα προϋποθέτει πόνο. Ο πόνος — ή όπως λεγόταν στα αρχαία, ο πόθος (πάθος) — είναι πάντα ικανός να γεννήσει νέα ζωή. Το σπάσιμο των ορίων, ή η ανάγκη για αυτό, αποτελεί τη βασική αιτία του πόνου. Σπάνια όμως ο πόνος μειώνει αυτή την ανάγκη. Το αποτέλεσμα είναι πάντα μια νέα ζωή ή μια νέα δημιουργία. Και τίποτα δεν δημιουργείται χωρίς κόπο ή πόνο — όπως οριζόταν και στα αρχαία χρόνια ο κόπος.

Ο εκνευρισμός, ή αλλιώς το σπάσιμο νεύρων, είναι ένα από τα δημιουργικά κατάλοιπα. Κι όμως, κάθε ικανός καλλιτέχνης μπορεί να μετατρέψει τα πάντα σε τέχνη — αρκεί να έχει τη διάθεση να ακούσει και να αφουγκραστεί. Κάπως έτσι, ένα Nervous Breakdown αποτέλεσε ένα σημαντικό σκαλοπάτι για μια μεγάλη πορεία προς την κορυφή.

Η πορεία του τραγουδιού ξεκινά το 2005, όταν το συγκρότημα κυκλοφόρησε μόνο το demo του.

«Το Nervous Breakdown ηχογραφήθηκε για τη συλλογή In the Junkyard Vol.2 της ανεξάρτητης εταιρείας Spinalonga Records το σωτήριο έτος 2005», αναφέρει η μπάντα.

Τότε, οι Planet of Zeus ήταν ακόμα τρίο: Μπάμπης Παπανικολάου – κιθάρα και φωνή, Γιάννης Βράζος – μπάσο, Στέλιος Προβής – ντραμς. 

Η επικοινωνία είναι μια κατάκτηση που έρχεται με ωριμότητα και με την κατανόηση κοινού σκοπού. Και η απόσταση, πολλές φορές, ευνοεί… την απουσία της.

«Στο συγκεκριμένο track, θέλαμε να αποτυπώσουμε τα νεανικά μας νεύρα — κυρίως αυτά που είχαμε μεταξύ μας, μιας και τότε τα τρία μέλη της μπάντας ζούσαν σε τρεις διαφορετικές πόλεις της Ελλάδας και η συνεννόηση ήταν ανέφικτη», αποκαλύπτει το συγκρότημα. Η μουσική δημιουργήθηκε πρώτη, και οι στίχοι προστέθηκαν αργότερα — μια διαδικασία σύνθεσης που η μπάντα έχει υιοθετήσει μέχρι σήμερα.

«Κατά την ηχογράφηση των φωνητικών, μέσα στο booth μαζί με τον Μπάμπη, σε μια γωνία, σκυφτός, με αγκαλιά ένα μικρόφωνο και πολλά νεύρα, ήταν φίλος μας — μουσικός, γνώστης και τότε μέλος σε indie rock μπάντα — ο οποίος αναφώνησε: I’m on a nervous breakdown.» Και κάπως έτσι γεννήθηκε ο τίτλος του τραγουδιού. Άλλωστε, ένας σωστός μουσικός έχει τα αυτιά του ανοιχτά για κάθε ερέθισμα — και ξέρει να το μετατρέπει σε στίχους και μουσική.

Το τραγούδι κυκλοφόρησε και στο ντεμπούτο άλμπουμ του συγκροτήματος Eleven the Hard Way.
Υπάρχει όμως και ένα μικρό “κυνήγι θησαυρού” μέσα στον δίσκο: στο εξώφυλλο αναγράφονται δέκα τραγούδια, με το Nervous Breakdown να απουσιάζει.

Το συγκρότημα αποκαλύπτει τι ακριβώς συμβαίνει, μαζί με ένα ενδιαφέρον περιστατικό από κορυφαίο — για πολλούς — τραγουδιστή της heavy metal μουσικής:

«Το track αυτό βρήκε τον δρόμο του και στο ντεμπούτο άλμπουμ μας Eleven the Hard Way, σαν κρυφό κομμάτι στο τέλος του τελευταίου track Space Loop 430, κάνοντας τον Bruce Dickinson να απορήσει κατά τη διάρκεια της εκπομπής του στο BBC Radio για ποιο λόγο ο δίσκος έχει δέκα κομμάτια ενώ ο τίτλος του παραπέμπει σε δίσκο με έντεκα.»

Καταλήγει ο Γιάννης Βράζος, ο οποίος διηγείται την ιστορία του τραγουδιού για τις ανάγκες του ενθέτου Songstories του Jacek Maniakowski, που παρουσιάστηκε στο 1055 Rock στην εκπομπή του Νίκου Δαλαμπύρα.

Είναι γεγονός πως δεν είναι σπάνιο να διαλύονται μπάντες κατά την ηχογράφηση ενός άλμπουμ.
Αλλά υπάρχουν και περιπτώσεις όπου όλη αυτή η ένταση έχει δημιουργικό αντίκτυπο — όπως ακριβώς συνέβη με τους Planet of Zeus.

Το Nervous Breakdown δεν ήταν απλώς ένα τραγούδι. Ήταν μια στιγμή αλήθειας, μια κραυγή συναισθήματος, και τελικά… ένα σκαλοπάτι προς την κορυφή.

Jacek Henryk Maniakowski

Rotting Christ - Non Serviam

 Οι λέξεις χάνουν την σημασία τους μέσα στα χρόνια, αλλά στην πραγματικότητα, απλά την κρύβουν. Οι ποιητές είναι αυτοί, οποίοι εύκολα μπορούν να επιφέρουν στην επιφάνεια, την αρχετυπική τους έννοια, μαζί με την δύναμη της. Ἐρέσσω    σημαίνει κωπηλατώ, το πρόθεμα «υπό» ορίζει την κατάσταση του κωπηλάτη, όχι μόνο την σχέση εξουσίας, αλλά και την θέση του στο πλοίο, δηλαδή κάτω από το κατάστρωμα. Ο ερέτης, δεν είχε την γνώση της πορείας του πλοίου, ούτε καν την οπτική επαφή. Αναμφίβολα ούτε καν καμιά άποψη για τον προορισμό.

Όταν όμως, το πλοίο είναι ο ίδιος μας εαυτός, ερμηνεύοντας το αλληγορικά, η πορεία του η ίδια η ζωή μας, τότε η άρνηση της υπηρεσίας αποκτά άλλη δύναμη. Και ίσως, αντί για κωπήλατες, υπό τις προσταγές άλλων, να γίνουμε καπετάνιοι. Με πανιά να ωθούν την πορεία μας, υπομένοντας την άπνοια καμιά φορά, αλλά πάντα με την πίστη ότι θα συναντήσουμε το σωκρατικό δαιμόνιο και να φτάσουμε στο γνωθι σ εσυτόν.

Non Serviam, είπε ο Σάκης Τόλης και ο Δημήτρης Πατσούρης, γνωστός και ως Jim Mutilator, απλά το εξέφρασε σε στίχους, αλλάζοντας ταυτόχρονα και τη πορεία 4 μουσικών, αλλά και της ελληνικής metal σκηνής. Άλλωστε και ο ίδιος ο Σατανάς, το δήλωσε στην Ιουδαϊκή κοσμογονία.

Ο Σάκης Τόλης φοιτητής των Τ.Ε.Ι. της Σίνδου στο τμήμα των Τουριστικών Επιχειρήσεων, στα ’93-94, είχε ήδη κυκλοφορήσει κάποια ντέμο και ένα ολοκληρωμένο άλμπουμ με το συγκρότημά του τους Rotting Christ. Σε μια καμπή της ζωής του, αποζητούσε μια δική του επανάσταση. Ενώ όλοι τον πίεζαν να συνεχίσει τις σπουδές του στη σχολή του και να βρει μια δουλειά στο δημόσιο. Να γίνει ένας «σκάρτος» άνθρωπος οποίος απλά θα ακολουθούσε μια κλασική πορεία. Ο ίδιος αποφάσισε απλά να σταματήσει τις σπουδές και να απαλλαγεί απ’ όλες τις μικροαστικές φιλοδοξίες και να αφιερωθεί στην μπάντα του. Πιθανόν ακούγοντας μια εσωτερική φωνή, ένα σωκρατικό δαιμόνιο.

Ήθελε να ακολουθήσει τον δικό του δρόμο, όσο και δύσκολος και να ήταν, αλλά σίγουρα ήταν ανυπότακτος. Στις απαρχές της μπάντας του, αλλά και με ελληνική πραγματικότητα, σαν μαστουρωμένη να περιβάλει κάθε αληθινό όνειρο ενός νέου, ουσιαστικά η επιλογή του φαινόταν σαν να ήταν εκτός … πραγματικότητας. Στο κυνήγι του βολέματος, αποφάσισε να ξεβολευτεί. Το μονοπάτι μιας ακραίας μουσική, όχι μόνο φάνταζε πολύ δύσκολο, αλλά και σχεδόν παράλογο.

Μέσα σε όλες του αυτές σκέψεις, ο Σάκης ήθελε να φτιάξει ένα μουσικό για να δείξει πως δεν υποτάσσεται. Όπως δήλωσε ο ίδιος στην συνέντευξή του για τις ανάγκες του κόμικς “SONG STORIES”.

Το κομμάτι τελικά του ακολούθησε και σαν τρόπος ζωής. Αν και αντιδράσεις δεν ήταν λίγες, ο ίδιος αποφάσισε να πράξει «κατά Δαίμονα Εαυτού», ακολουθώντας την φωνή κάποιου σωκρατικού δαιμόνιου. Το τραγούδι Non Serviam, από το ομώνυμο δεύτερο ολοκληρωμένο τους άλμπουμ δεν ήταν μόνο σταθμός για την ελληνική black metal σκηνή, αλλά και για την ίδια την μπάντα και μια στάση ζωής, η οποία την ακολουθεί ως σήμερα.

Η μουσική δεν ήταν αρκετή, ώστε να κατανοηθούν όλες αυτές οι σκέψεις και αισθήματα, αλλά ήταν η απαρχή του τραγουδιού.  Στο δωμάτιο του leader της μπάντας αρχικά αποτυπώθηκε σε ένα κασετόφωνο, το οποίο το είχε πάντα για να ηχογραφεί τις μουσικές του ιδέες. Με εργαλεία μια ηλεκτρική κιθάρα και έναν ενισχυτή, αν δεν «μασιόταν» η κασέτα, πήγαινε στο προβάδικο για την προβάρουν όλοι. Αυτή ήταν οι διαδικασία δημιουργίας της μπάντας.

 Μιας που πηγαινοερχόταν στην Αθήνα, κάθε φορά που το συγκρότημα συναντιόταν στο στούντιο “Storm” κάπου στα Εξάρχεια, οι ιδέες δεν έμεναν και πολύ στο ράφι. Κατευθείαν γινόταν πρόβα και στο ίδιο στούντιο και ηχογραφόταν. Οι στίχοι δημιουργήθηκαν από τον Σάκη και τον Δημήτρης Πατσούρης, γνωστός και ως Jim Mutilator. Ουσιαστικά όλα αυτά εξέφραζαν όλη την μπάντα.

Το τραγούδι μεταφέρει την εποχή κατά την οποία και γράφτηκε. Ακόμα και σήμερα στις ζωντανές τους εμφανίσεις, το τραγούδι έχει  μια τεράστια αποδοχή, αποδεικνύοντας πως όμορφες ιδέες ποτέ δεν πεθαίνουν.

Έχει διασκευαστεί από πολλές  μπάντες του εξωτερικού κυρίως

Jacek Henryk Maniakowski